Πάνω από 1.020 λύκεια και 222 καταλήψεις στη Γαλλία, 62% στηρίζει τις μαθητικές κινητοποιήσεις – Ακρίβεια, περικοπές, κοινωνική ανασφάλεια και βαθιά κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στην κυβέρνηση Μακρόν.

Στη Γαλλία εξελίσσεται ένα κύμα κινητοποιήσεων που ξεκίνησε από τη σχολική καθημερινότητα και πλέον συναντά μια βαθύτερη κρίση κοινωνικής εμπιστοσύνης. Η έκταση των κινητοποιήσεων, η εξάπλωση των αποκλεισμών και η συμμετοχή φοιτητών προσδίδουν δυναμική στο κίνημα, χωρίς ωστόσο να δικαιολογούν ακόμη, χωρίς αστερίσκους, τον χαρακτηρισμό «εξέγερση».
Μέχρι στιγμής πρόκειται για ένα ανομοιογενές κύμα διαμαρτυρίας, με συγκεκριμένα εκπαιδευτικά αιτήματα, ευρύτερη κοινωνική απήχηση και ανοιχτή πολιτική έκβαση.

Το φυτίλι των ταραχών άναψε στις 21 Σεπτεμβρίου, στο λύκειο Saint-Exupéry του Κρετέιγ, όταν οι ελλείψεις προσωπικού κινητοποίησαν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, οι δράσεις εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Την 1η Οκτωβρίου, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας, επηρεάζονταν περισσότερα από 1.020 λύκεια, ενώ 222 τελούσαν υπό κατάληψη.

Τα αιτήματα των μαθητών και η συμμετοχή των ιδιωτικών σχολείων

Οι μαθητές ζητούν περισσότερους καθηγητές, λιγότερο πολυπληθή τμήματα, αξιοπρεπείς εγκαταστάσεις και επαρκή χρηματοδότηση. Στα αιτήματά τους προστίθεται η αγωνία για την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση μέσω του Parcoursup.

Το διακύβευμα υπερβαίνει έτσι έναν κατάλογο προβλημάτων της σχολικής καθημερινότητας, καθώς αγγίζει την ίδια την υπόσχεση της γαλλικής Δημοκρατίας ότι η εκπαίδευση μπορεί να προσφέρει ίσες ευκαιρίες.
Όταν η ποιότητα της εκπαίδευσης εξαρτάται από τη συνοικία στην οποία βρίσκεται ένα σχολείο και από το οικογενειακό εισόδημα, η σχολική δυσαρέσκεια μετατρέπεται σε αίσθημα κοινωνικής αδικίας. Η συμμετοχή ακόμη και σχολείων του κέντρου, αλλά και ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, δείχνει ότι οι ελλείψεις και οι ανισότητες δημιουργούν ευρύτερες γέφυρες αλληλεγγύης.

Η οργάνωση του κινήματος, πάντως, παραμένει διάσπαρτη. Τα κοινωνικά δίκτυα επιταχύνουν τη μετάδοση των καλεσμάτων, ενώ μαθητικές και φοιτητικές οργανώσεις επιχειρούν να συντονίσουν τις δράσεις. Αυτό εξηγεί την ταχύτητα με την οποία εξαπλώνονται οι κινητοποιήσεις, αλλά και τη δυσκολία συγκρότησης ενιαίας εκπροσώπησης.

Η κυβέρνηση καταγγέλλει πολιτική εργαλειοποίηση από την Ανυπότακτη Γαλλία του Ζαν-Λικ Μελανσόν. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Le Monde, η υποστήριξη ενός κόμματος δεν αποδεικνύει ότι το κόμμα δημιούργησε ή ελέγχει το κίνημα.

Ακρίβεια, οικονομική κρίση και ανασφάλεια

Η εκπαιδευτική κρίση εκδηλώνεται μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον ακρίβειας, δημοσιονομικής πίεσης και ανασφάλειας για το μέλλον των δημόσιων υπηρεσιών.
Το προσχέδιο προϋπολογισμού που παρουσιάστηκε την 1η Οκτωβρίου προβλέπει δημοσιονομική προσαρμογή ύψους 43 δισ. ευρώ για το 2027, μέσω συνδυασμού περιορισμών στις δαπάνες, αλλαγών στις φοροαπαλλαγές και φορολογικών μέτρων. Η αναζήτηση πόρων για κοινωνικές παροχές και αμοιβές μεταφέρει τη σύγκρουση από τους δημοσιονομικούς δείκτες στην καθημερινότητα των πολιτών. Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα είναι ποιος θα κληθεί να πληρώσει το κόστος της προσαρμογής.

Στο ίδιο κλίμα, κινητοποιούνται και οι αγρότες, διαμαρτυρόμενοι για το κόστος των καυσίμων και την πίεση στα εισοδήματά τους. Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur εξακολουθεί να αποτελεί εστία ανησυχίας για τον ανταγωνισμό. Την 1η Οκτωβρίου σημειώθηκε διαμαρτυρία της Coordination rurale στο Γκιανκούρ.
Η παράλληλη αυτή δυσαρέσκεια δημιουργεί δυνατότητες συνάντησης διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, δεν συγκροτεί όμως αυτομάτως ένα κοινό μέτωπο. Ένας μαθητής, ένας δημόσιος υπάλληλος και ένας αγρότης μπορεί να απορρίπτουν την κυβερνητική πολιτική, διεκδικώντας ταυτόχρονα διαφορετικές λύσεις.

Τι θυμίζει και τι διαφοροποιεί τα «κίτρινα γιλέκα»

Η σύγκριση με τα «κίτρινα γιλέκα» φωτίζει κυρίως την αγανάκτηση απέναντι στην υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου και στην αίσθηση εγκατάλειψης. Το σημερινό εκπαιδευτικό κίνημα έχει, ωστόσο, διαφορετική αφετηρία και κοινωνική σύνθεση από τις κινητοποιήσεις του 2018.
Επιπλέον, έρευνα της Le Monde έδειξε ότι τα υποτιθέμενα «επίσημα» καλέσματα για την επιστροφή των «κίτρινων γιλέκων» στις 17 Οκτωβρίου διακινήθηκαν μέσω TikTok, χωρίς να υπάρχει αναγνωρίσιμο οργανωτικό κέντρο.

Η κρίση πολιτικής εκπροσώπησης

Η πολιτική δυσκολία για τον Εμανουέλ Μακρόν είναι ουσιαστική. Η κατακερματισμένη Εθνοσυνέλευση που προέκυψε από τις εκλογές του 2024 στερεί από την εξουσία μια σταθερή κοινοβουλευτική βάση.
Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του 2023 έχει ήδη αφήσει μια κληρονομιά δυσπιστίας απέναντι στις αλλαγές που προωθούνται παρά τις κοινωνικές αντιδράσεις. Παράλληλα, η κοινωνική απόσταση από την προεδρία διευρύνεται: σε δημοσκόπηση της Odoxa, που δημοσιεύθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου, το 82% των ερωτηθέντων θεωρούσε ότι ο Εμανουέλ Μακρόν δεν είναι καλός πρόεδρος.

Η απώλεια πολιτικής αποδοχής, πάντως, δεν ακυρώνει συνταγματικά την προεδρική θητεία. Ούτε το άρθρο 49.3 ισοδυναμεί με προεδρικό διάταγμα, καθώς επιτρέπει στον πρωθυπουργό να συνδέσει την υιοθέτηση ενός νομοσχεδίου με την εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση, η οποία μπορεί να ανατραπεί μέσω πρότασης δυσπιστίας.

Το δημοκρατικό πρόβλημα βρίσκεται επομένως στο χάσμα ανάμεσα στη θεσμική δυνατότητα διακυβέρνησης και στην κοινωνική αποδοχή των αποφάσεων.
Η γαλλική παράδοση των κινητοποιήσεων εξηγεί την ύπαρξη οργανώσεων, εμπειρίας και πρακτικών συλλογικής δράσης. Δεν αρκεί όμως από μόνη της για να εξηγήσει γιατί ξεσπά κάθε συγκεκριμένο κίνημα.
Η πλειοψηφία στηρίζει, αλλά δεν δίνει πολιτική λευκή επιταγή
Η Odoxa, σε έρευνα για τη Le Figaro και το Backbone που δημοσιεύθηκε την 1η Οκτωβρίου, καταγράφει ποσοστό 62% που θεωρεί δικαιολογημένη τη μαθητική κινητοποίηση.

Την ίδια στιγμή, το 61% αποδοκιμάζει την εμπλοκή της Ανυπότακτης Γαλλίας, ενώ το 67% δηλώνει ότι δεν αναγνωρίζεται ούτε στην κυβέρνηση ούτε στο συγκεκριμένο κόμμα. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η στήριξη των κινητοποιήσεων υπερβαίνει τους ενεργούς διαδηλωτές, χωρίς όμως να αποτελεί εντολή προς συγκεκριμένη πολιτική παράταξη ή αποδοχή κάθε μορφής δράσης.
Οι καταστροφές και οι συγκρούσεις περιπλέκουν ακόμη περισσότερο αυτή τη σχέση. Η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλει δυσανάλογη αστυνομική βία, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι υπήρξαν βίαιες ενέργειες από διαδηλωτές.

Η καταστολή μπορεί να διευρύνει την αγανάκτηση, ενώ τα επεισόδια μπορούν αντίστοιχα να απομακρύνουν μέρος των υποστηρικτών του κινήματος. Η εξέλιξη των κινητοποιήσεων θα κριθεί από την ικανότητα συντονισμού τους, τις κυβερνητικές απαντήσεις και το κατά πόσο τα επιμέρους αιτήματα θα μπορέσουν να συνδεθούν μεταξύ τους.
Οι εκλογικές επιλογές, πάντως, παραμένουν ανοιχτές.