Ιδιαίτερα γόνιμη διεθνώς και ενισχυτική ήταν η αποτίμηση της επίσκεψης του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, η οποία, σύμφωνα με την ανώτατη διπλωματική πηγή, λειτούργησε σε δύο επίπεδα: αφενός επιβεβαίωσε το υψηλό επίπεδο των σχέσεων Ελλάδας – ΗΠΑ και αφετέρου ανέδειξε την κοινή κατανόηση των δύο πλευρών σε μία σειρά κρίσιμων διεθνών ζητημάτων.
Υπογραμμίστηκε ότι έχει πλέον διαμορφωθεί ένας σταθερός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και ιδιαίτερα μεταξύ των υπουργείων Εξωτερικών, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην προσωπική σχέση που έχει αναπτυχθεί με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ, η οποία, όπως σημειώθηκε, στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και στην εκτίμηση.
Η επίσκεψη Ρούμπιο χαρακτηρίστηκε αυτοτελής και επισημάνθηκε ότι ο Αμερικανός ΥΠΕΞ παρέμεινε δύο βράδια στην Ελλάδα.
Οι συνομιλίες κινήθηκαν σε δύο βασικούς άξονες: τις διμερείς σχέσεις και τις διεθνείς εξελίξεις. Στο δεύτερο σκέλος συζητήθηκαν εκτενώς η ευρύτερη Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική, η Ουκρανία, η διεθνής ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και άλλες εστίες έντασης.
Στην ατζέντα βρέθηκαν ειδικότερα οι εξελίξεις στον Λίβανο, στη Συρία, στη Λιβύη, στη Γάζα, στη Δυτική Οχθη και στο Ιράν.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε ότι ο Μάρκο Ρούμπιο διαθέτει βαθιά γνώση των θεμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που επέτρεψε η συζήτηση να μη χρειαστεί να ξεκινήσει «από το μηδέν».
F-35: Το νομοθετικό εμπόδιο για την Τουρκία
Εκτενής αναφορά έγινε και στο ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε ότι αυτή τη στιγμή υφίσταται νομοθετικό πλαίσιο στις Ηνωμένες Πολιτείες που εμποδίζει την πώληση των F-35 στην Τουρκία, κάνοντας ειδική αναφορά στο CAATSA και στο ζήτημα των ρωσικών S-400.
Υπενθύμισε ότι μέχρι το 2019 η Τουρκία ήταν συμπαραγωγός χώρα στο πρόγραμμα των F-35, αλλά στη συνέχεια αποκλείστηκε.
Από ελληνικής πλευράς τονίστηκε πως η Αθήνα δεν μπορεί να καθορίσει τις αποφάσεις μιας τρίτης χώρας ως προς τους αμυντικούς εξοπλισμούς και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Ωστόσο, το σημερινό νομικό καθεστώς στις ΗΠΑ είναι συγκεκριμένο και αποτελεί δεδομένο που δεν μπορεί να παραβλεφθεί. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα προχωρεί στον δικό της μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό, με την αναβάθμιση των F-16 και την απόκτηση των F-35 να αποτελούν βασικά στοιχεία του.
Ενεργειακός κόμβος η Ελλάδα
Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφιερώθηκε στα ενεργειακά, όπου, σύμφωνα με την ίδια πηγή, υπάρχει κοινή κατανόηση Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών για την ανάγκη όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διαφοροποίησης των ενεργειακών οδεύσεων.
Η Αθήνα στηρίζει τα έργα που αφορούν αγωγούς και ενεργειακές διασυνδέσεις, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και ανεξαρτησίας.
Μέσα από αυτές τις διασυνδέσεις, όπως τονίστηκε, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε ενεργειακό κόμβο ιδιαίτερης σημασίας για την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, ενώ υπάρχει σαφής δέσμευση για την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Κυπριακό: Στόχος η επανεκκίνηση ουσιαστικών συνομιλιών
Το Κυπριακό αποτέλεσε επίσης μέρος της συζήτησης με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή τόνισε ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει καταβάλει σημαντική προσπάθεια προκειμένου το Κυπριακό να επανέλθει ως προτεραιότητα στην ατζέντα του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ.
Βασικός στόχος της Αθήνας παραμένει η επανεκκίνηση των ουσιαστικών συνομιλιών, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη διαδικασία επιλογής του επόμενου γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Οπως επισημάνθηκε, για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο επόμενος γενικός γραμματέας να έχει το Κυπριακό μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων του.
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία εκλογής του νέου γ.γ. του ΟΗΕ, η ανώτατη διπλωματική πηγή υπενθύμισε ότι απαιτούνται τουλάχιστον εννέα ψήφοι στο Συμβούλιο Ασφαλείας και να μην ασκηθεί βέτο από κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη. Από τις άτυπες διαδικασίες που έχουν προηγηθεί, όπως αναφέρθηκε, αρχίζουν να διαφαίνονται οι δυνατότητες συγκλίσεων γύρω από ορισμένες υποψηφιότητες.
Ελευθερία ναυσιπλοΐας και Στενά του Ορμούζ
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, τέλος, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, με φόντο τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και γενικότερα την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή υπογράμμισε ότι η ελευθερία του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί ζήτημα που αφορά μόνο την Ελλάδα ή τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Τυχόν διατάραξη των θαλάσσιων οδών μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην ενεργειακή επάρκεια, στις προμήθειες και στις τιμές παγκοσμίως.
Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στα Στενά του Ορμούζ, καθώς, όπως επισημάνθηκε, ενδεχόμενος περιορισμός της ελεύθερης διέλευσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για άλλες περιοχές του κόσμου.
Εάν οι θαλάσσιες οδοί και ιδίως τα διεθνή στενά, τα οποία διέπονται από το Δίκαιο της Θάλασσας, μετατραπούν σε πεδία ελέγχου και περιορισμού, οι συνέπειες για τη διεθνή σταθερότητα θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά σοβαρές.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο λόγω του μεγέθους της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας όσο και ως θέμα αρχής που αφορά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Τέλος, διευκρινίστηκε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει αίτημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για ελληνική συμμετοχή σε οποιαδήποτε νέα αποστολή στην περιοχή.
Η ελληνική πλευρά έχει, ωστόσο, καταστήσει σαφές ότι υπάρχει θετική προδιάθεση για συνδρομή, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει και τη διάθεση υποδομών, υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: να επικρατούν συνθήκες ειρήνης και να υπάρχει συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να διασφαλίζεται και η ασφάλεια του ελληνικού προσωπικού.