Δύο συζητήσεις του με το «Βήμα», το 2008 και το 2016, σχηματίζουν σήμερα ένα σύντομο αυτοπορτρέτο του.

Ο συγγραφέας και γνωστός ανένταχτος διανοητής πέθανε σε ηλικία 79 ετών, έπειτα από νοσηλεία του για σοβαρά θέματα υγείας σε νοσοκομείο της Αττικής.

Ένα βιβλίο ξεχασμένο σε ένα δωμάτιο

Γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά. «Ο Πειραιάς, ξέρετε, υπήρξε μια πολύ άγρια υπόθεση», είπε στον Γρηγόρη Μπέκο το 2016, όταν κυκλοφορούσαν οι «Πειραιώτες». Μεγάλωσε «στο γκέτο, στα Μανιάτικα». Η απόφαση να γράψει πάρθηκε στα 12-13 του, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, σε ένα από τα δωμάτια που νοίκιαζαν ναυτικοί: «Μέσα σ' ένα τέτοιο δωμάτιο ξέχασε κάποιος ένα χοντρό βιβλίο». Ήταν «Η γέφυρα των στεναγμών» του Μισέλ Ζεβακό. «Το διάβασα και τρελάθηκα».

Από τότε, η γραφή έγινε η σταθερά του. «Εμένα το γράψιμο με έσωσε κυριολεκτικά», είπε. «Μου έκανε μεγάλες ζημιές στην προσωπική μου ζωή, αλλά με απέτρεψε απ' το να ακολουθήσω άλλους δρόμους». Στη γενέθλια πόλη του δεν επέστρεφε από νοσταλγία: «Το κάνω για να κατανοήσω τον κόσμο γύρω μου και τον άνθρωπο που έγινα κατόπιν».

«Για να γράψεις, δεν χρειάζεται άδεια»

Το 2008, με αφορμή την επανέκδοση δώδεκα βιβλίων του από τα Ελληνικά Γράμματα, η Μαίρη Παπαγιαννίδου τον συνάντησε στο Κολωνάκι. Ο λαϊκός ήρωας των βιβλίων του δεν ήταν, κατά τον ίδιο, κάποιος γενικός «Νεοέλληνας»: «Η λαϊκή ρίζα μου είναι. Εγώ δεν είμαι παραμυθάς στα βιβλία μου». Αρνήθηκε επίσης να ταυτίσει την ηθική με την κοινωνική τάξη: «Είναι οι ανθρώπινες αξίες. Και δεν τις έχουν όλοι οι λαϊκοί τύποι».

Η βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη, «Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», τον έφερε αντιμέτωπο με κόμματα, Τύπο και ιστορικούς. Όταν ρωτήθηκε με ποιο δικαίωμα έγραφε Ιστορία, η απάντηση ήταν κοφτή: «Για να γράψεις, δεν χρειάζεται άδεια, γράφεις ό,τι θέλεις». Άλλωστε, πρόσθεσε, «αντίδραση είχα από το πρώτο βιβλίο».

Στην ίδια συζήτηση διατύπωσε και τη συγγραφική του στάση: «Ένας συγγραφέας είναι πάντα εναντίον της εποχής του. Όποια και να 'ναι αυτή. Τη θέλει καλύτερη απ' αυτό που είναι». Και κάτι ακόμη: «Οφείλεις να επισημαίνεις αυτό που δεν βλέπει ακόμα ο άλλος».

Ο μαρξιστής που δεν έγινε ποτέ μέλος

Δεν ανήκε σε κόμμα ούτε σε λογοτεχνικούς κύκλους, χωρίς αυτό να σημαίνει πολιτική ουδετερότητα. «Εγώ είμαι μαρξιστής», δήλωνε το 2016, και μιλούσε για «μια προσωπική ουτοπία για μια δεύτερη ευκαιρία στους φτωχούς και στους αδύναμους». Η Αριστερά, για εκείνον, σήμαινε ανιδιοτέλεια, και χωρίς αυτήν δεν είχε λόγο ύπαρξης.

Γι' αυτό και δεν χάρισε τίποτα σε όσους την εκπροσώπησαν στην εξουσία: «Αποφασίσατε, κύριοι, να συμμετάσχετε στο κοινοβουλευτικό παιχνίδι; Θα παίξετε με τους κανόνες. Και τι είναι αυτό το λιγδέ στυλ τώρα που γίνατε εξουσία;» Το ίδιο αυστηρός ήταν και με τη συλλογική μας ψυχολογία: «Αντιδρούμε σαν καταδιωκόμενοι, σαν διαρκώς αδικημένοι, σαν θύματα».

Τα τελευταία χρόνια είχε αποσυρθεί στο Μικρό Χωριό της Ευρυτανίας, εκεί όπου ξεκίνησε τη δράση του ο Βελουχιώτης. Οι εκδόσεις Τόπος, που συνεργάζονταν μαζί του από το 2007, τον αποχαιρέτησαν με μια φράση που θα του άρεσε: «Ήταν μια κατηγορία μόνος του».

Γεννημένος στον Πειραιά το 1947, ο Διονύσης Χαριτόπουλος μεγάλωσε σε φτωχικές συνοικίες της εποχής. Πριν αφοσιωθεί στη συγγραφή και τη διαφήμιση, τον χώρο στον οποίο εργάστηκε έως το 1990, πέρασε από διάφορα χειρωνακτικά επαγγέλματα, αποκομίζοντας εικόνες και βιώματα που σημάδεψαν την κοσμοθεωρία και τη γραφή του. Στην προσωπική του ζωή, υπήρξε σύζυγος της αείμνηστης δημοσιογράφου Μαλβίνας Κάραλη, ενώ παντρεύτηκε συνολικά δυο φορές και απέκτησε δυο γιούς από τον πρώτο του γάμο.

Η εμβληματική βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη και τα τελευταία χρόνια

Κατά τη διάρκεια της πορείας του, υπέγραψε σημαντικά και πολυδιαβασμένα βιβλία που αγαπήθηκαν από το κοινό. Ανάμεσα στα κορυφαία του έργα ξεχωρίζει η εμβληματική ιστορική βιογραφία «Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», η οποία καθόρισε τη βιβλιογραφική προσέγγιση γύρω από την προσωπικότητα του Άρη Βελουχιώτη.

Τα τελευταία χρόνια, ο Διονύσης Χαριτόπουλος είχε επιλέξει να αποσυρθεί στο Μικρό Χωριό Ευρυτανίας, στον τόπο όπου είχε πρωτοξεκινήσει τη δράση του ο θρυλικός αρχηγός των ατάκτων, ζώντας μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας μέχρι το τέλος της ζωής του.

Η ανακοίνωση των εκδόσεων «Τόπος»

Πέθανε χθες ο Διονύσης Χαριτόπουλος. Το γράφουμε όπως το ήθελε, ούτε έφυγε, ούτε αποχώρησε, ούτε άλλα τέτοια. Ολιγαρκής, ανθεκτικός και μπεσαλής στη ζωή και τη γραφή του.
Γέννημα θρέμμα Πειραιώτης, με καταγωγή από τη Μέσα Μάνη από πατέρα, και από τα ψηλά Βουνά, το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας από μάνα, ήταν όπως έλεγε ο ίδιος ευγνώμων γιατί είχε την τύχη να ζήσει σε ζόρικες εποχές στον Πειραιά, όπου το λιμάνι και ο κόσμος του τού έκαναν ταχύρρυθμα μαθήματα επιβίωσης, αξιοπρέπειας και ανθρωπογνωσίας, καθώς δούλευε από μικρός σε σκληρές χειρωνακτικές δουλειές.

Από το πρώτο του βιβλίο το 1976, ο Διονύσης Χαριτόπουλος είχε εξασφαλίσει τον έπαινο των κριτικών του πνευματικού κόσμου και ιδίως των αναγνωστών, αλλά και την αδυναμία τους να τον κατηγοριοποιήσουν. Ακατάτακτος, αταξινόμητος, αυτόνομος, είναι ορισμένα απ' τα επίθετα που τον συνοδεύουν. Δεν ανήκει σε λογοτεχνικές σχολές, ρεύματα, παρέες, και σίγουρα δεν ακολούθησε τις επιταγές της εποχής του. Ήταν μια κατηγορία μόνος του. Μια γνήσια αντικομφορμιστική ψυχή που η γραφή της, σε κάθε ένα από τα 24 βιβλία του, αποπνέει την απαράμιλλη γοητεία του αυθεντικού και σχεδόν πάντα βαθιά βιωματικού. Τα βιβλία που είναι η μοναδική του κληρονομιά σε όλο τον κόσμο.

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος συνεργάστηκε αψεγάδιαστα με τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ από την ίδρυσή τους το 2007. Στο διάστημα αυτό, εκδόθηκαν 12 τίτλοι και επανεκδόθηκαν 12, το σύνολο των προηγούμενων.
Διονύση, όλοι εδώ οι άνθρωποι των εκδόσεων ΤΟΠΟΣ σε αποχαιρετούμε σαν σιωπηλός κυκλικός χορός, βλέποντάς σε να χορεύεις για μια τελευταία φορά το μόνο τραγούδι που χόρευες, το βυζαντινό του Τσιτσάνη «Ίσως αύριο» και κρατάμε σαν παρακαταθήκη αυτό που διάλεξες για άνοιγμα στο τελευταίο σου βιβλίο:
Θα είμαι πάντα με τους ξυπόλυτους,
έξω απ' τα Χειμερινά Ανάκτορα, ακόμη κι αν είναι χειρότεροι
απ' τους μέσα, γιατί αυτοί έχουν το δίκιο με το μέρος τους.
Μια θερμή αγκαλιά στο πανάξιο παλληκάρι σου τον Κώστα και στον αδερφό σου Γιάννη.
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ
Αθήνα, 9 Οκτωβρίου 2026

Τα έργα του
• Οι Άτακτοι (Πρόσωπα και Γεγονότα) 2022
• Έρωτες στη Μεταπολίτευση (μυθιστορηματική αυτοβιογραφία) 2019
• Σχέσεις (δοκίμιο) 2017
• Πειραιώτες (ιστορίες και ειδήσεις, 1947-1967) 2016
• Πρόβες πολέμου (νουβέλα) 2014
• Συλλεκτική Έκδοση 2013
• Εκ Πειραιώς (μυθιστόρημα) 2012
• Εγχειρίδιο βλακείας (δοκίμιο) 2008
• Ο άνεμος κουβάρι (μυθιστόρημα) 2005
• Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (ιστορική βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη) οριστική έκδοση 2003
• Ημών των ιδίων (δοκίμια) 2003
• Λίστα γάμου (θεατρικό) 1998
• Αυγά μαύρα (θεατρικό) 1998
• Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι (νουβέλα) 1992
• Εναντίον του Marlboro (νουβέλα) 1991
• Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι (διηγήματα) 1989
• Δέσποινα (νουβέλα) 1984
• Τα παιδιά της Χελιδόνας (μυθιστόρημα) 1983
• 525 τάγμα πεζικού (μυθιστόρημα) 1981