Πάνω από 1500 υπογραφές μετράει μέχρι σήμερα, η πρωτοβουλία της Ένωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ (ΕΕΝ) «Ο Πολιτισμός Απών» για την ενίσχυση του ελληνικού ντοκιμαντέρ και του πολιτιστικού περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση, που κοινοποιήθηκε διαδικτυακά και στα μέσα ενημέρωσης στις 19 Ιανουαρίου.
Το σχετικό κείμενο που έχει αναρτηθεί εδώ, αναφέρεται στην ουσιαστική απώλεια πολιτιστικών εκπομπών στην ΕΡΤ και στον κίνδυνο που αυτή εγκυμονεί σχετικά με τη διατήρηση και διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Η πρωτοβουλία απευθύνεται σε όσους «επιθυμούν μια σύγχρονη, πολυφωνική δημόσια τηλεόραση, η οποία αντανακλά τη σύγχρονη πραγματικότητα και ανταποκρίνεται στο συνταγματικό της ρόλο».
Συγκεκριμένα η ΕΕΝ διεκδικεί άμεσα και συντονισμένα τη διασφάλιση του πολιτιστικού περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση, δίνοντας έμφαση στο γεγονός ότι η απουσία ελληνικών ντοκιμαντέρ, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, πλήττει τους δημιουργούς, την ομαλή λειτουργία του Αρχείου της ΕΡΤ και κατ' επέκταση την ίδια την κοινωνία.
Το ΒΗΜΑ απευθύνθηκε στα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης, Φωτεινή Οικονομοπούλου (πρόεδρος), Μαρίνα Δανέζη (αντιπρόεδρος), Κυριάκο Αγγελάκο (γραμματέας), Άννα Αντωνοπούλου (ταμίας), Διονυσία Κοπανά (μέλος), Αννέτα Παπαθανασίου (μέλος) και Άγγελο Ράλλη (μέλος), για περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με το ζήτημα, όπως και στην ΕΡΤ για απαντήσεις στις αιτιάσεις των μελών της ΕΕΝ (όλοι τους πολύπειροι επαγγελματίες με περγαμηνές στο οπτικοακουστικό πεδίο).
Συνιστά θεσμική εκτροπή η μετατροπή της ΕΡΤ2 σε κανάλι αποκλειστικά αθλητικού περιεχομένου και ποιες είναι επί της ουσίας οι συνέπειες της απουσίας ελληνικών ντοκιμαντέρ από το πρόγραμμα της Δημόσιας Τηλεόρασης;
Η αρχή της υποβάθμισης
Σύμφωνα με τους υπεύθυνους της Πρωτοβουλίας «Ο Πολιτισμός Απών», η υποβάθμιση του πολιτιστικού περιεχομένου στην ΕΡΤ ξεκινά ήδη από το 2022. «Τότε αρχίζει να αμφισβητείται ανοιχτά η φυσιογνωμία της ΕΡΤ2 από την τότε διοίκηση», αναφέρουν. Εκείνη την περίοδο καταγράφεται μια εμφανής «αμηχανία» ως προς τον ρόλο του καναλιού, η οποία «πολύ γρήγορα μεταφράζεται σε συζητήσεις ακόμη και για ενδεχόμενο κλείσιμό του».
Αν και το κλείσιμο δεν προχώρησε,το 2023 η ΕΡΤ2 μετατρέπεται σε κανάλι αποκλειστικά αρχειακού περιεχομένου. «Μια μεθόδευση απονεύρωσης, που οδήγησε αναπόφευκτα σε ελάχιστη τηλεθέαση και περιθωριοποίηση, είναι μια διαδικασία "σιωπηλού κλεισίματος"», σημειώνει η Πρωτοβουλία.
Από το 2023 και μετά, το πολιτιστικό και ντοκιμαντερίστικο έργο εκτοπίζεται και επιβιώνει μόνο αποσπασματικά, με σποραδικές προβολές στην ΕΡΤ1 και την ΕΡΤ3, χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό ή σταθερό χώρο. Εμβληματικές εκπομπές πολιτισμού όπως το Παρασκήνιο, το Μονόγραμμα, Οι Κεραίες της εποχής μας, αλλά και πιο πρόσφατες εκπομπές όπως το Υστερόγραφο, το Κλεινόν Άστυ, Το Μαγικό των Ανθρώπων, εκπομπές για το θέατρο και τον κινηματογράφο, σταμάτησαν να προβάλλονται χωρίς να υπάρξει συνέχεια από άλλες αντίστοιχες σειρές. Η ΕΕΝ τονίζει ότι παρατηρείται επίσης υποβάθμιση του πολιτιστικού ρεπορτάζ στα τηλεοπτικά ένθετα, στις ειδήσεις και τις ενημερωτικές εκπομπές.
«Πρόκειται για αλλαγή πολιτικής της ΕΡΤ», λέει το Δ.Σ. της Ενωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, «με μετατόπιση του κέντρου βάρους –και της χρηματοδότησης– σχεδόν αποκλειστικά στη μυθοπλασία και την ψυχαγωγία, σε μια λογική άμεσου ανταγωνισμού με τα ιδιωτικά κανάλια».
Έτσι, η ΕΡΤ1 μετατρέπεται σε καθαρά ψυχαγωγικό κανάλι, ενώ ο πολιτισμός παύει να αποτελεί διακριτό και οργανωμένο πυλώνα της δημόσιας τηλεόρασης. Η τελική πράξη αυτής της πορείας είναι η πρόσφατη μετατροπή της ΕΡΤ2 σε ΕΡΤ2 SPORT, κανάλι αμιγώς αθλητικού χαρακτήρα. Ενα κανάλι χάνεται ολοκληρωτικά από τον πολιτιστικό χάρτη της δημόσιας τηλεόρασης.
«Η απώλεια ενός ολόκληρου καναλιού, που παραδοσιακά αποτελούσε χώρο πολιτισμού και στήριζε τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία, δεν είναι απλώς προγραμματική αλλαγή· είναι πολιτική επιλογή με σαφείς συνέπειες. Αυτός ακριβώς ήταν ο λόγος που, ως Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, θεωρήσαμε ότι δεν μπορούμε να σιωπήσουμε και προχωρήσαμε στη δημιουργία της Πρωτοβουλίας "Ο Πολιτισμός Απών"», εξηγούν στο ΒΗΜΑ οι εκπρόσωποι της ΕΕΝ.
Θεσμικός διάλογος που δεν καρποφόρησε
Η Πρωτοβουλία έχει επιχειρήσει επανειλημμένα για το ζήτημα, θεσμικό διάλογο με τη διοίκηση της ΕΡΤ. Από το καλοκαίρι του 2025 πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον δύο επίσημα ραντεβού, κατά τα οποία εκφράστηκε ο έντονος προβληματισμός της Ένωσης για τη συστηματική συρρίκνωση του πολιτιστικού και ντοκιμαντερίστικου περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση ενώ κατατέθηκαν σαφείς προτάσεις για την ενίσχυση του πολιτιστικού προγράμματος και τη στήριξη της σύγχρονης ελληνικής παραγωγής.
Ωστόσο, δεν υπήρξε ανταπόκριση. «Η απόφαση για τη μετατροπή της ΕΡΤ2 σε κανάλι αμιγώς αθλητικού χαρακτήρα ήρθε κυριολεκτικά ως κεραυνός εν αιθρία», λένε οι εκπρόσωποι. Με αυτόν τον τρόπο, ο θεσμικός διάλογος ακυρώθηκε εκ των υστέρων, αφού οι αποφάσεις είχαν ήδη ληφθεί, περιορίζοντας την παρουσία του πολιτιστικού περιεχομένου στην ΕΡΤ3, ένα κανάλι με χαμηλότερο προϋπολογισμό και περιορισμένη εμβέλεια.
«Αυτό όμως είναι δομικά ανεπαρκές: η ΕΡΤ3 ως παραδοσιακά το κανάλι της Βόρειας Ελλάδας, με σαφώς χαμηλότερο προϋπολογισμό, δεν μπορεί –ούτε θεσμικά ούτε πρακτικά– να καλύψει τις ανάγκες ενός εθνικού πολιτιστικού σχεδιασμού», επισημαίνει η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ.
