Ελλάδα, Δανία, Αυστρία, Γερμανία και Ολλανδία προωθούν μηχανισμό επιστροφών για αιτούντες άσυλο που οι αιτήσεις τους έχουν απορριφθεί
Η Ελλάδα μαζί με ακόμη τέσσερις χώρες της ΕΕ, σύμφωνα με όσα δηλώνει σε συνέντευξή του στο Politico ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης κάνουν κινήσεις ώστε μέσα στο 2027 να λειτουργήσει ο πρώτος μηχανισμός επιστροφών μεταναστών σε τρίτη χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο υπουργός αναφέρει ότι το λεγόμενο Core Group, στο οποίο συμμετέχουν η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία, στοχεύει να θέσει σε εφαρμογή πιλοτικό πρόγραμμα έως το πρώτο εξάμηνο του 2027 για την αποστολή σε καθορισμένες χώρες εκτός ΕΕ μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί.
Μάλιστα, ο Θάνος Πλεύρης εκτιμά ότι η διαδικασία αυτή θα μπορούσε να έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, εξέλιξη που θα συνέπιπτε με την ανάληψη από την Ελλάδα της εκ περιτροπής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ τον Ιούλιο.
Ο υπουργός ξεκαθαρίζει ότι το σχέδιο δεν προβλέπει τη δημιουργία κλειστών εγκαταστάσεων επιστροφής σε τρίτες χώρες, αλλά τον καθορισμό χωρών στις οποίες θα πραγματοποιούνται οι επιστροφές.
«Δε μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», αναφέρει. «Εάν η αίτηση ασύλου σας έχει απορριφθεί, θα επιστρέψετε είτε στη χώρα καταγωγής σας είτε σε μια τρίτη χώρα εκτός ΕΕ».
Η Ρουάντα στο επίκεντρο
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ που γνωρίζουν το θέμα και μίλησαν στο Politico υπό καθεστώς ανωνυμίας, η πρώτη συμφωνία αναμένεται να αφορά τη Ρουάντα, ενώ ως πιθανοί προορισμοί εξετάζονται επίσης η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν.
Ο Πλεύρης δεν κατονόμασε συγκεκριμένες χώρες, σημείωσε ωστόσο ότι τα κράτη που εξετάζονται διαθέτουν ήδη μεγάλους μεταναστευτικούς πληθυσμούς και δομές φιλοξενίας. Όπως ανέφερε οι χώρες του Core Group είναι ανοιχτές σε διαφορετικά μοντέλα συνεργασίας, είτε αυτά αφορούν καταυλισμούς είτε ευρύτερα προγράμματα ένταξης.
Η Ρουάντα έχει βρεθεί στο επίκεντρο αντίστοιχων σχεδίων και στο παρελθόν. Το 2022 το Ηνωμένο Βασίλειο είχε ανακοινώσει συμφωνία πολλών εκατομμυρίων λιρών με το Κιγκάλι για την αποστολή αιτούντων άσυλο στη χώρα, προκειμένου να εξετάζονται εκεί οι υποθέσεις τους. Το σχέδιο εγκαταλείφθηκε έπειτα από χρόνια δικαστικών προσφυγών.
Το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Το χρονοδιάγραμμα που θέτει το Core Group παραμένει φιλόδοξο, καθώς αρκετές λεπτομέρειες του σχεδίου δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Πλεύρης ανέφερε ότι οι πέντε χώρες βρίσκονται ήδη σε συνομιλίες με διεθνείς οργανισμούς για τη θέσπιση μηχανισμών παρακολούθησης, με στόχο να διασφαλίζεται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις τρίτες χώρες όπου θα επιστρέφονται οι μετανάστες.
«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτήν την ευθύνη αλλού», επισημαίνει. «Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες».
Η χρηματοδότηση του σχεδίου θα πρέπει επίσης να καλυφθεί από τις πέντε χώρες, και το εγχείρημα σύμφωνα με τον ίδιο να είναι «οικονομικά ρεαλιστικό». Παράλληλα, οι χώρες του Core Group επιδιώκουν να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργό ρόλο στη διαδικασία σε μεταγενέστερο στάδιο.
Ο υπουργός αναγνώρισε πάντως ότι το σχέδιο δεν πρόκειται να οδηγήσει σε μαζική μεταφορά μεταναστών σε τρίτες χώρες. Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος είναι να αποτελέσει «ένα ακόμη μέσο άσκησης πίεσης» που θα μπορούσε να αυξήσει τις οικειοθελείς επιστροφές.
Το σχέδιο της Ελλάδας για τις έκτακτες ροές
Παράλληλα με την πρωτοβουλία για τις επιστροφές, η Ελλάδα προωθεί στην ΕΕ και σχέδιο για την αντιμετώπιση έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων.
Την Πέμπτη, στη συνάντηση των υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ, ο Πλεύρης αναμένεται να παρουσιάσει την ελληνική πρόταση για προσωρινή αναστολή της υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες σε περίπτωση έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων.
Την ιδέα είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε άρθρο γνώμης στο Politico, μετά την άφιξη δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στην ισπανική επικράτεια της Θέουτα στη Βόρεια Αφρική.
«Η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική θα λειτουργήσει μόνο όταν οι μεταναστευτικές ροές ελέγχονται», δήλωσε ο Πλεύρης, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ χρειάζεται έναν μηχανισμό για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Η Ελλάδα έχει επανειλημμένα βρεθεί αντιμέτωπη με καταγγελίες για παραβιάσεις των ευρωπαϊκών κανόνων, μεταξύ άλλων για παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών. Ο Πλεύρης απέρριψε τις αιτιάσεις, δηλώνοντας ότι η Ελλάδα «προστατεύει τα σύνορά της σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο» και «δεν θα απολογηθεί σε κανέναν» για την προστασία τους.
Ο υπουργός, ο οποίος έχει εκφράσει σκληρές θέσεις στο μεταναστευτικό, έχει επίσης δηλώσει την υποστήριξη και τον θαυμασμό του για την προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο ζήτημα.
«Έδωσε την ώθηση που οδήγησε σε αλλαγή της μεταναστευτικής πολιτικής και ουσιαστικά βοήθησε πολλές ομάδες —μεταξύ των οποίων και εμάς— που πιστεύαμε σε μια αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική να τη δούμε να υλοποιείται», έχει δηλώσει.
Τέλος, ο Πλεύρης επιβεβαίωσε ότι οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα χρησιμοποίησε κονδύλια της ΕΕ για την κατασκευή δομών φιλοξενίας μεταναστών. Όπως αναφέρει, η Ελλάδα έχει παράσχει τα στοιχεία και τις πληροφορίες που της ζητήθηκαν σχετικά με τους ελέγχους, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει κάποια περαιτέρω εξέλιξη.