Ήταν τον Νοέμβριο του 1960 όταν το Science, το κορυφαίο αμερικανικό περιοδικό επιστήμης, δημοσίευσε μελέτη με τον λακωνικό αλλά δυσοίωνο τίτλο «Ημέρα της Κρίσης: Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2026 μ.Χ».
Η πρόβλεψη ότι το τέλος του κόσμου έρχεται τον επόμενο μήνα -και μάλιστα Παρασκευή και 13- δεν προήλθε από κάποια χαρτορίχτρα ή μέντιουμ με κληρονομικό χάρισμα. Ήταν το συμπέρασμα του αυστρο-αμερικανού φυσικού Χάιντς φον Φέρστερ και δύο συναδέλφων του στο Πανεπιστήμιο του Ίλινοϊ στο Ουρμπάνα-Σαμπέιν.
Σχεδόν επτά δεκαετίες μετά την αλλόκοτη πρόβλεψη, το Science επανέρχεται για να εξετάσει γιατί το σκεπτικό της μελέτης ήταν εξαρχής λανθασμένο.
Η μελέτη καλύφθηκε ακόμα και από τους New York Times: «Φυσικός προσδιόρισε την ακριβή ημερομηνία της
Ημέρας της Κρίσης»
Η ομάδα του φον Φέρστερ βασίστηκε στην παρατήρηση ότι, με βάση πληθυσμιακές εκτιμήσεις για το διάστημα από το 400 π.Χ. έως το 1958 μ.Χ., ο χρόνος που απαιτούταν για να διπλασιαστεί ο παγκόσμιος πληθυσμός γινόταν όλο και μικρότερος.
Ήταν η εποχή που ο κόσμος ανησυχούσε για το φαινόμενο του υπερπληθυσμού, ένα σενάριο στο οποίο οι άνθρωποι αυξάνονται πέρα από τα όρια του πλανήτη.
Οι ερευνητές επινόησαν μια εξίσωση που περιέγραφε την εξέλιξη του ρυθμού αύξησης. Αν οι τάσεις της εποχής συνεχίζονταν, οι άνθρωποι θα αυξάνονταν όλο και ταχύτερα και θα ξεπερνούσαν τα 25 δισεκατομμύρια ήδη από το 2020.
Τον Νοέμβριο του 2026, η εξίσωση θα έφτανε σε μια μαθηματική ανωμαλία (singularity) όπου ο παρονομαστής της θα μηδενιζόταν και ο ανθρώπινος πληθυσμός θα γινόταν άπειρος. Με άλλα λόγια, δεν θα χωρούσαμε πια στη Γη.
«Τα τρισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα», έγραφαν οι ερευνητές. «Θα πεθάνουν από τον συνωστισμό».
Η μελέτη καλύφθηκε ακόμα και από τους New York Times: «Φυσικός προσδιόρισε την ακριβή ημερομηνία της Ημέρας της Κρίσης» έγραφε η εφημερίδα στις 4 Νοεμβρίου 1960.
Επισήμαινε, ωστόσο, ότι η ημερομηνία της μελέτης ήταν μάλλον αυθαίρετη. Η εξίσωση προέβλεπε το τέλος του κόσμου για το έτος 2026.87 με απόκλιση ±5,5 ετών. Ο φον Φέρστερ «αναζήτησε μια κατάλληλη ημερομηνία κοντά στο μέσο αυτού του χρονικού διαστήματος και διαπίστωσε ότι μια Παρασκευή και 13 έπεφτε βολικά τον Νοέμβριο του 2026».
Επιπλέον, η 13η Νοεμβρίου ήταν η ημερομηνία των γενεθλίων του ερευνητή -ο οποίος εμμέσως αναγνώριζε ότι το νοητικό του πείραμα δεν θα επιβεβαιωνόταν στην πράξη. Στη μελέτη, η ομάδα του έγραφε πως ήλπιζε να «ρίξει λάδι στη φωτιά της καυτής αντιπαράθεσης για το εάν το αν έχει έρθει πλέον η ώρα να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο της πληθυσμιακής αύξησης».
Κάποιοι επιστήμονες θυμούνται μέχρι σήμερα την εντύπωση που τους είχε κάνει η προκλητική μελέτη. «Δεν καταλάβαινα ούτε τα μαθηματικά ούτε τη δημογραφία, αλλά η μελέτη προκάλεσε μεγάλη αίσθηση» είπε στο Science o Τζόελ Κόεν, μαθηματικός βιολόγος με ειδίκευση στη μελέτη της δυναμικής πληθυσμών στο Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμα μαθητής λυκείου.
Ενδιαφέρουσα είχε βρει τη δημοσίευση και η Χέλγκα Νοβότνι, κοινωνική επιστήμονας στο Complexity Science Hub, ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο στη Βιέννη. «Σκέφτηκα: "Εντάξει, το κρατάω και ελπίζω να ζήσω αρκετά ώστε να δω αν θα επαληθευτεί ή όχι"» είπε.