«Φίλε κύριε Μπουτάρη, ευχαριστώ για την αποστολή των θαυμασίων προϊόντων σας. Θα ήθελα να σας παρακαλέσω να με συστήσετε στον αντιπρόσωπό σας εδώ ώστε να ημπορώ να προμηθεύομαι το καλύτερο» (15/2/1962). Το σημείωμα, σε επιστολικό δελτάριο με τυπωμένο το όνομα και τη διεύθυνση (Γιώργος Σεφέρης, Αγρας 20, Αθήνα), είναι ένα από ανέλπιστα ευρήματα που εντοπίσαμε ένα βροχερό πρωινό του Σεπτεμβρίου στα αρχεία της ΒΙΒΟΝ, της Βιβλιοθήκης Οίνου Νάουσας του Ιδρύματος Μπουτάρη, ανάμεσα σε λυτά έγγραφα και παλαιά κατάστιχα του 1894 του εμπόρου κρασιού Ιωάννη Μπουτάρη, πατριάρχη της οινοποιητικής οικογένειας.
Ποια ήταν η αφορμή της αποστολής των κρασιών στον Σεφέρη; Στα ημερολόγια του Σεφέρη, στις ίδιες ημερομηνίες, διαβάζουμε πως βρισκόταν στο Λονδίνο, όπου δεξιωνόταν στις 16 Φεβρουαρίου, στην πρεσβευτική κατοικία, την τότε ελληνική βασιλική οικογένεια κατά την εκεί επίσκεψή της. Ηταν άραγε τα κρασιά της εταιρείας Μπουτάρη ανάμεσα σ' εκείνα που επρόκειτο να προσφερθούν στη βραδιά; Γι' αυτό ευχαριστεί τον Στέλλιο Μπουτάρη ο Σεφέρης με το σύντομο μήνυμα στο προσωπικό επιστολόχαρτο;
Και ποια ήταν η περίσταση κατά την οποία γνωρίστηκαν ο Στέλλιος με τον Ηλία Βενέζη, την οποία αναφέρει ο πεζογράφος σε δική του επιστολή (26/11/1962), σταλμένη από την κατοικία του στην οδό Ηροδότου 5: «Γυρίζοντας τις προάλλες απ' την Ελβετία βρήκα το φιλικό σας γράμμα και εν συνεχεία έφτασαν και τα λαμπρά δώρα: ένα κιβώτιο ούζο και κρασί από τα προϊόντα σας. Σας ευχαριστώ θερμά και για τα δυο [...] ήταν μεγάλη ευχαρίστηση και για μας να σας γνωρίσουμε. Θα πιούμε στην υγειά σας, με φίλους, το κρασί σας...»;
Το μυστήριο περιπλέκεται με το δακτυλόγραφο παράθεμα από την Αίθουσα του θρόνου του Τάσου Αθανασιάδη από τον Στέλλιο Μπουτάρη και ημερομηνία Θεσσαλονίκη 17/4/1981: «Καθένας μια φορά στη ζωή του έχει χρέος να δοκιμάσει το ταξίδι στην έρημο [...] πιστεύω πως το επιχείρησα στην κατάλληλη ώρα, προτού εθιστώ στην ζωή. Αν βρει το Θεό σώθηκε, τουλάχιστον όμως θα έχει ανακαλύψει τον εαυτόν του». Αποδελτίωση για ιδιωτική χρήση ενός αναγνώστη της λογοτεχνίας ή μήπως υλικό για κάποια διαφημιστική καμπάνια της εταιρείας;
Η πρώτη θεματική βιβλιοθήκη για το κρασί στην Ελλάδα, η οποία συμπληρώνει στις 9 Νοεμβρίου έναν χρόνο λειτουργίας, γεννήθηκε από την επιθυμία του Γιάννη Μπουτάρη (1942-2024), του κυρ-Γιάννη, να αξιοποιηθεί η συλλογή βιβλίων του για το κρασί, μια ιδέα την οποία συζητούσε με τον Γιάννη Τροχόπουλο, πρώην διευθυντή της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της γειτονικής Βέροιας (ΔΚΒΒ). Η ΒΙΒΟΝ στεγάζεται στην ανακαινισμένη πετρόκτιστη πατρογονική οικία στη Νάουσα, όπου φιλοξενήθηκε και το πρώτο οινοποιείο της οικογένειας προτού η επιχείρηση μετακομίσει στη Θεσσαλονίκη, και κοντά στα βιβλία του Γιάννη Μπουτάρη προστέθηκε η εξειδικευμένη βιβλιακή συλλογή της διακεκριμένης οινολόγου και ερευνήτριας Σταυρούλας Κουράκου-Δραγώνα (1928-2024), παραχώρηση της οικογένειάς της, καθώς και άλλες δωρεές βιβλίων για το κρασί. Η ΔΚΒΒ ανέλαβε την καταλογογράφηση των περίπου 2.000 τίτλων ενώ ο εμπλουτισμός της συλλογής συνεχίζεται με βιβλία και περιοδικά.
Φιάλες, κιτς και Ιστορία
Η προσωπικότητα του εμπνευστή της ΒΙΒΟΝ είναι κυρίαρχη στον χώρο, χειροπιαστή καθώς κινείται ο επισκέπτης ανάμεσα στα δεκάδες κιτς αντικείμενα που ο Γιάννης Μπουτάρης λάτρευε και συνέλεγε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Στις παλιές δεξαμενές του ισογείου μέσα σε καλάθια ή αραδιασμένα στα ράφια των βιβλιοθηκών πορσελάνινα αγαλματίδια, λούτρινα ζωάκια, ψάθινες βεντάλιες, κινέζικες κούκλες, εξωφρενικοί αναπτήρες μαρτυρούν ένα τεράστιο ενδιαφέρον για μια ποικιλία εκφράσεων της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Γύρω, 36 φιάλες με σοδειές της Νάουσας από το 1961 ως το 2000, αφίσες, σπιρτόκουτα, ετικέτες, φωτογραφίες, αντικείμενα, υλικό από διαφημιστικές καμπάνιες δεκαετιών κι ένας διαδραστικός χάρτης γνωριμίας με τους 26 οινοπαραγωγούς της περιοχής ξετυλίγουν την εξέλιξη του ελληνικού κρασιού τα τελευταία 80 χρόνια.
Το κρασί της Νάουσας καταγράφει την ιστορία του για να σχεδιάσει με γνώση το μέλλον του. Την ευθύνη της ΒΙΒΟΝ έχει αναλάβει ο Μιχάλης Μπουτάρης, αντιπρόεδρος στο «Κτήμα Κυρ-Γιάννη» και γραμματέας στο Ιδρυμα Μπουτάρη. «Εγώ ανέλαβα το παρελθόν και το μέλλον, και ο αδελφός μου, Στέλιος, το παρόν» λέει γελώντας στο «Βήμα».
Βιβλία και Αρχεία
Το προσωπικό αρχείο του Γιάννη Μπουτάρη, με χαρτώο υλικό καθώς και ενθύμια, μετάλλια, πλακέτες, σημειώσεις σε χαρτοπετσέτες και άλλα τεκμήρια, που αφηγούνται την πολιτική του διαδρομή για τη διεκδίκηση της δημαρχίας της Θεσσαλονίκης αλλά τη συμβολή του στον «Αρκτούρο» και στην ίδρυση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, μαζί με το πλούσιο αρχείο της Κουράκου-Δραγώνα, το αρχείο της «Κυρ-Γιάννη» και της «Μπουτάρη Οινοποιητική» αποτελούν τον βασικό κορμό των αρχειακών συλλογών της ΒΙΒΟΝ. Οι αφιερώσεις στους τόμους, προς τον Γιάννη Μπουτάρη, είναι τεκμήρια σχέσεων και συνεργασιών στον κόσμο του κρασιού, της πολιτικής και της κοινωνικής δράσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μελετητές έχουν οι σημειώσεις της Κουράκου-Δραγώνα στα δικά της βιβλία, με σχόλια, προσθήκες ή διορθώσεις σε όσα μελετούσε.
Σκοπός είναι να αποτελέσει αποθετήριο και άλλων οινικών αρχείων, κάνοντας την αρχή με την απόκτηση του πλούσιου αρχείου της «Καμπά» και παράλληλα, με τη συνεργασία της ΔΚΒΒ, δρομολογείται πρόγραμμα διάσωσης, καταλογογράφησης και ψηφιοποίησης του Αρχείου του Συνδέσμου Οινοποιών και Αμπελουργών Νάουσας (ΣΟΑΝ).
Δράσεις
Σε λειτουργία ήδη έναν χρόνο, η βιβλιοθήκη είναι ανοιχτή στο κοινό και φιλοξενεί εκδηλώσεις σχετικά με το κρασί και το βιβλίο, προβολές ντοκιμαντέρ σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και εκδηλώσεις για την τοπική κουλτούρα, το παραδοσιακό δρώμενο «Γενίτσαροι και Μπούλες», τη μουσική και τα τραγούδια της περιοχής. «Ετοιμάζουμε εκπαιδευτικά προγράμματα, θα φιλοξενήσουμε ένα από τα δέκα LibCabinets [σ.σ.: αυτόματα μηχανήματα δανεισμού βιβλίων] που θα αναπτυχθούν στην ευρύτερη περιοχή της Νάουσας, και σύντομα, μόλις ολοκληρωθεί η καταλογογράφηση, τα αρχεία της ΒΙΒΟΝ θα είναι διαθέσιμα στους ερευνητές» πληροφόρησε «Το Βήμα» η Ελένη Σωτηρίου, διευθύντρια του Ιδρύματος Μπουτάρη και της ΒΙΒΟΝ. Οι υποτροφίες που μόλις εγκαινίασε το Ιδρυμα Μπουτάρη για αμπελουργούς της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής σκοπός είναι να επεκταθούν και σε ερευνητές των αρχείων της ΒΙΒΟΝ, ανοίγοντας τον δρόμο της έρευνας για το ελληνικό κρασί.