«Θετικό μήνυμα» Τραμπ προς την Άγκυρα για νέα αμυντική συμφωνία, με τον Λευκό Οίκο να επανεξετάζει την πώληση κινητήρων και μαχητικών F-35., προκαλεί πολλαπλές αντιδράσεις για τη σκοπιμότητα και σοβαρότητα.
Θετικό πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε ο Ντόναλντ Τραμπ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας αμυντικής συμφωνίας λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία.
Η παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου έγινε στο Οβάλ Γραφείο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, και αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στον απόηχο του δημοσιεύματος του πρακτορείου Reuters, το οποίο υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να προχωρήσει στην πώληση 80 κινητήρων της General Electric στην Τουρκία. Οι κινητήρες προορίζονται για το KAAN, το πρώτο εγχώριας ανάπτυξης μαχητικό αεροσκάφος της Τουρκίας.
Το θέμα δεν αφορά μόνο ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα. Για την Άγκυρα, το KAAN αποτελεί κεντρικό κομμάτι της προσπάθειας να μειώσει την εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές στον αμυντικό τομέα. Για την Ουάσιγκτον, όμως, κάθε τέτοια κίνηση προς την Τουρκία περνά μέσα από ένα φορτισμένο πολιτικό περιβάλλον, καθώς στο Κογκρέσο παραμένουν ισχυρές επιφυλάξεις μετά την αγορά των ρωσικών S-400 και την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35.
«Πράσινο φως» Τραμπ για ένα «δώρο» στην Άγκυρα
Ερωτηθείς από τον ανταποκριτή του TRT στον Λευκό Οίκο για αν θα μεταβεί στην Τουρκία «με ένα μεγάλο δώρο», με φόντο το ενδιαφέρον της Άγκυρας για τους κινητήρες F110-GE-129 και τα μαχητικά F-35, ο πρόεδρος Τραμπ απάντησε θετ
«Νομίζω πως ναι. Κοιτάξτε, είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Κάποιοι δεν το θεωρούν έτσι, αλλά στην πραγματικότητα είναι. Είναι ισχυρό μέλος του ΝΑΤΟ. Ναι, πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τους χαροποιήσει πολύ», ανέφερε.
Παρά την ερώτηση, η απάντηση δεν συνιστά ανακοίνωση συγκεκριμένης συμφωνίας για τα F-35, ούτε αίρει αυτομάτως τα εμπόδια που υπάρχουν στο Κογκρέσο. Δείχνει όμως τη διάθεση του Λευκού Οίκου να κινηθεί σε μια πιο θετική κατεύθυνση έναντι της Άγκυρας, σε μια στιγμή που η Τουρκία επιδιώκει να αναβαθμίσει τη θέση της στην αμερικανική αμυντική ατζέντα.
Στο σημείο αυτό, ο Μαρκ Ρούτε ενθάρρυνε τη συζήτηση με τον τρόπο του, καθώς προσπάθησε να τονίσει τη σημασία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας για τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Όπως σημείωσε, η Τουρκία διαθέτει αμυντική βιομηχανική βάση με περίπου 3.000 εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε όλο το ΝΑΤΟ, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος Τραμπ επαίνεσε τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, λέγοντας ότι «ο κόσμος δεν γνωρίζει πόσο μεγάλη είναι η Τουρκία από στρατιωτική άποψη» και ότι διαθέτει «πολύ ισχυρό στρατό».
Το μήνυμα έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μία πλευρά, ο πρόεδρος Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένος να προσφέρει τους κινητήρες για τα KAAN ως ένα πρώτο και ελάχιστο βήμα καλής θέλησης. Από την άλλη, το αίτημα της Άγκυρας για επιστροφή στα F-35 παραμένει πολύ πιο σύνθετο και θολό, καθώς συνδέεται με θεσμικούς περιορισμούς, την υπόθεση των S-400 και τις ισορροπίες στο Κογκρέσο.
«Δεν θα πήγαινα στην Σύνοδο του ΝΑΤΟ αν δεν ήταν για τον Ερντογάν»
Ο πρόεδρος Τραμπ συνέδεσε επίσης την παρουσία του στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, λέγοντας ότι μεταβαίνει εκεί «από σεβασμό» προς τον Τούρκο πρόεδρο.
«Αν δεν επρόκειτο να διεξαχθεί στην Τουρκία, με οικοδεσπότη τον πρόεδρο Ερντογάν, δεν νομίζω ότι θα πήγαινα», ανέφερε. Όπως είπε, ο κ. Ερντογάν τού ζήτησε να παραστεί, λέγοντάς του ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να είναι εκεί».
Σε μια ευρύτερη αναφορά του προς τους συμμάχους, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι δεν ζητά χρήματα, αλλά αφοσίωση. «Δεν χρειαζόμαστε τα χρήματά τους, δεν χρειαζόμαστε τίποτα. Έχουμε μακράν τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο, αλλά θέλω απλώς την αφοσίωση τους».
Οι σχέσεις της Ουάσιγκτον με την Άγκυρα βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με τον Αμερικανό πρέσβη Τομ Μπάρακ να πιέζει για να ανοίξει εκ νέου ο δρόμος προς την αμερικανική αμυντική αγορά. Για τον Λευκό Οίκο το ζητούμενο είναι πως μπορεί να προχωρήσει σε αυτή την επαναπροσέγγιση χωρίς όμως να διαταράξει τις σχέσεις με το Κογκρέσο σε μια ευαίσθητη πολιτικά συγκυρία.
Ο Βανς επιβεβαιώνει ότι εξετάζεται ο δρόμος για τα F-35
Το μήνυμα του Τραμπ ήρθε να ενισχυθεί και από τις δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επανεξέταση για το πώς θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για την πώληση F-35 στην Τουρκία.
O Αμερικανός αντιπρόεδρος ανέφερε ότι η σχετική διαδικασία βρίσκεται ήδη υπό εξέταση, καθώς υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις που πρέπει να πιστοποιηθεί ότι έχουν εκπληρωθεί, ώστε οποιαδήποτε κίνηση να είναι σύμφωνη με την αμερικανική νομοθεσία.
«Ο Πιτ και όλη η ομάδα το εξετάζουν αυτή τη στιγμή, γιατί υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να πιστοποιήσουμε ότι έχουν γίνει, προκειμένου να συμμορφωθούμε με την αμερικανική νομοθεσία. Ο πρόεδρος μας ζήτησε να το κάνουμε», είπε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος.
Η αναφορά Βανς δεν αίρει τα εμπόδια που υπάρχουν για την Τουρκία. Δείχνει, όμως, ότι το ζήτημα των F-35 δεν παραμένει απλώς ένα αίτημα στα χαρτιά, αλλά έχει περάσει πλέον σε επίπεδο σοβαρής επανεξέτασης από την αμερικανική κυβέρνηση.
Αυτό καθιστά ακόμη πιο σαφές ότι η πώληση των κινητήρων για το μαχητικό KAAN μπορεί να αποτελεί το άμεσο και πιο εύκολο βήμα, αλλά το πραγματικό πολιτικό τεστ για τις σχέσεις Ουάσιγκτον και Άγκυρας παραμένει η υπόθεση των F-35..
Με «δώρα» ο Τραμπ στην Άγκυρα τον Ιούλιο: Πώς «βλέπει» η Αθήνα τις εξελίξεις
Ο πρωθυπουργός έχει τονίσει στο παρελθόν πως οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν βάθος και δεν ετεροπροσδιορίζονται από τη σχέση των ΗΠΑ με την Τουρκία.
Για μία ενέργεια που θα κάνει την Τουρκία «πολύ χαρούμενη» μίλησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, που ετοιμάζεται να μεταβεί στην Άγκυρα για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7 και 8 Ιουλίου. Μάλιστα χρησιμοποίησε θερμά λόγια για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ενώ είπε πως αν η Σύνοδος δεν γινόταν στην Τουρκία «δεν νομίζω ότι θα πήγαινα». Από την πλευρά του ο Τούρκος πρόεδρος, απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις, είπε πως είναι πιθανό να έχει διμερείς συνομιλίες με τον Τραμπ, λέγοντας πως σε μια τέτοια συνάντηση θα συζητηθούν περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα.
Να σημειωθεί πως το πρακτορείο Reuters μετέδωσε, επικαλούμενο τέσσερις πηγές με γνώση του ζητήματος, ότι η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ σχεδιάζει να προχωρήσει στην πώληση δεκάδων κινητήρων μαχητικών αεροσκαφών προς την Τουρκία, παρά τις αντιρρήσεις του Κογκρέσου των ΗΠΑ. Οι κινητήρες που κατασκευάζονται από την General Electric, θα εξοπλίσουν το πρώτο εγχώριο μαχητικό αεροσκάφος της Τουρκίας, το KΑΑΝ, ένα μεγάλο πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2016 στο πλαίσιο των προσπαθειών της Άγκυρας να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτάρκεια στον τομέα της άμυνας. Σύμφωνα με μία από τις πηγές του Reuters, το συνολικό πακέτο της συμφωνίας θα ξεπεράσει τα 700 εκατομμύρια δολάρια.
Υπενθυμίζεται πως η σχέση των δύο πλευρών είχε δοκιμαστεί τα προηγούμενα χρόνια μετά την απόφαση της Ουάσινγκτον να αποκλείσει την Τουρκία από το πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών F-35 (μετά την απόκτηση από την Άγκυρα των ρωσικής κατασκευής συστημάτων αεράμυνας S-400). Η απόκτηση των F-35 αποτελεί διακαή πόθο για τη γειτονική χώρα και έχει επανειλημμένα προσπαθήσει να «επιστρέψει» στο συγκεκριμένο πρόγραμμα.
Τι λέει η Αθήνα
Στάση αναμονής τηρεί η Αθήνα που περιμένει να δει πως θα εξελιχθεί η κατάσταση, ενώ αυτό που τονίζεται είναι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις είναι στρατηγικές και διαχρονικές. Ο πρωθυπουργός έχει τονίσει στο παρελθόν πως οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν βάθος και δεν ετεροπροσδιορίζονται από τη σχέση των ΗΠΑ με την Τουρκία.
Λίγο νωρίτερα ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, μιλώντας στο Open, είπε πως η ουσία στην πολιτική είναι τα αποτελέσματα. Υπενθύμισε πως η Ελλάδα έχει κλείσει συγκεκριμένες συμφωνίες, ενώ είπε πως η Τουρκία είναι ακόμα στο πεδίο της υποσχετικής.
Στο μεταξύ την εκτίμηση ότι οποιαδήποτε αμυντική προμήθεια των ΗΠΑ προς την Τουρκία εξακολουθεί να περνά υποχρεωτικά από το αμερικανικό Κογκρέσο εξέφρασε ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου, μιλώντας στο ΕΡΤnews. Σημείωσε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες των κυρώσεων που επιβλήθηκαν λόγω της απόκτησης των ρωσικών πυραύλων S-400. Και υπενθύμισε ότι μέχρι το 2019 η Τουρκία συμμετείχε στο πρόγραμμα των F-35 ως συμπαραγωγός χώρα, όμως οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν επί της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ την οδήγησαν εκτός προγράμματος.
Τα «ταραγμένα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Με μία σειρά κινήσεων η Άγκυρα δείχνει πως επιμένει σε ένα αναθεωρητικό αφήγημα και ταράζει τα... ήρεμα νερά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Μάλιστα, ετοιμάζει νομοσχέδιο που με βάση τις πρώτες πληροφορίες θα κινείται στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Από την Αθήνα δεν θέλουν να κάνουν βιαστικές κινήσεις -καθώς η κατάθεση του νομοσχεδίου πάει για το φθινόπωρο και ακόμα δεν είναι γνωστό το περιεχόμενο του- ωστόσο υπάρχει αυξημένη ετοιμότητα και εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια.
Τέλος, να σημειωθεί πως απαντώντας σε ερώτηση στο briefing για το αν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ θα υπάρξει συνάντηση του πρωθυπουργού με τον Τούρκο πρόεδρο ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είπε πως δεν έχει κάποια ενημέρωση για το θέμα.