Οι περιορισμοί των υπαρχουσών θεραπειών
Η ενδομητρίωση, που «χτυπά» συνήθως μεταξύ της εφηβείας και της εμμηνόπαυσης, προκαλείται από κύτταρα που βρίσκονται στην εσωτερική «επένδυση» της μήτρας και τα οποία αναπτύσσονται εκτός αυτής. Δημιουργούνται έτσι βλάβες που συνήθως αντιμετωπίζονται με χειρουργική επέμβαση, ορμονοθεραπεία ή με έναν συνδυασμό των δύο προσεγγίσεων. Ωστόσο αυτές οι θεραπευτικές μέθοδοι συνδέονται με επιπλοκές ενώ παράλληλα αποδεικνύονται αναποτελεσματικές μακροπρόθεσμα.
Το φάρμακο-«κλειδί»
Τώρα ερευνητές από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον τροποποίησαν ένα υπάρχον φάρμακο, τη νικλοσαμίδη, που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση παρασιτικών λοιμώξεων, ώστε να στοχεύει τα κύτταρα που εμπλέκονται στην ενδομητρίωση. Δοκίμασαν το τροποποιημένο φάρμακο σε ποντίκια με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα, όπως ανέφεραν στο επιστημονικό περιοδικό «Advanced Healthcare Materials».
Αν τα αποτελέσματα αυτά αναπαραχθούν στους ανθρώπους θα μπορούσαν να ανοίξουν μια νέα σελίδα στη θεραπεία της ενδομητρίωσης, ανέφερε η καθηγήτρια Αναπαραγωγικής Βιολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον Κανάκο Χαγιάσι, που ήταν κύρια συγγραφέας της μελέτης.
Υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη πάθηση
Και είναι άκρως σημαντικό να ανοίξει μια τέτοια νέα θεραπευτική σελίδα για μία πάθηση που παρότι προκαλεί σοβαρό πόνο στην κοιλιακή και την πυελική χώρα (ο οποίος επιδεινώνεται κατά την έμμηνο ρύση) ενώ παράλληλα συνδέεται και με προβλήματα γονιμότητας παραμένει υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη. Υπάρχουν πολλά και διαφορετικά αίτια για αυτή την υποδιάγνωση – ως έναν βαθμό σχετίζεται με το ότι η οριστική διάγνωση της ενδομητρίωσης γίνεται μόνο αφού διεξαχθεί επέμβαση και εντοπιστούν οι βλάβες εκτός της μήτρας. Παράλληλα συχνά θεωρείται φυσιολογικός ο υπερβολικός πόνος κατά την έμμηνο ρύση, οπότε δεν δίνεται η δέουσα σημασία στην πιθανή ύπαρξη ενδομητρίωσης.
Οι μισές χειρουργημένες εμφανίζουν υποτροπή
Ενας λόγος παραπάνω για να αναζητούνται αποτελεσματικές θεραπείες καθώς οι υπάρχουσες είναι ανεπαρκείς. Σχεδόν οι μισές από τις γυναίκες που υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση των βλαβών εμφανίζουν υποτροπή μέσα σε διάστημα πέντε ετών. Επιπλέον οι ορμονοθεραπείες συνδέονται με παρενέργειες όπως η κατάθλιψη, οι εξάψεις και η οστεοπόρωση ενώ συχνά δεν επιτρέπουν την επίτευξη εγκυμοσύνης.
Το εμπόδιο
Στο πλαίσιο λοιπόν της αναζήτησης νέων θεραπειών η δρ Χαγιάσι ανακάλυψε ήδη από το 2016 ότι οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της νικλοσαμίδης απέτρεπαν την ανάπτυξη ιστού του ενδομητρίου ο οποίος είχε εισαχθεί σε ποντίκια. Υπήρχε όμως ένα σημαντικό εμπόδιο. Η νικλοσαμίδη δεν απορροφάται καλά από τον οργανισμό εξαιτίας της χαμηλής διαλυτότητάς της στο νερό. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται υψηλές δόσεις της για να είναι αποτελεσματική και οι υψηλές δόσεις συνδέονται με ναυτία, απώλεια όρεξης και κράμπες στο στομάχι. Για αυτό και ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων έχει εγκρίνει τη νικλοσαμίδη για λήψη επί επτά συνεχόμενες ημέρες το πολύ. Οπως είναι επόμενο, κάτι τέτοιο δεν είναι διόλου πρακτικό για την αντιμετώπιση μιας χρόνιας πάθησης.
Η τροποποίηση του φαρμάκου
Ετσι η δρ Χαγιάσι και οι συνεργάτες της τροποποίησαν το φάρμακο ώστε να μπορεί να χορηγείται με ασφάλεια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα προσδένοντας τη νικλοσαμίδη σε ένα υδατοδιαλυτό μικροσκοπικό «όχημα μεταφοράς», με μήκος μικρότερο από οκτώ νανόμετρα. Παράλληλα προσάρμοσαν το φάρμακο ώστε να στοχεύει αποκλειστικά τα κύτταρα που προκαλούν βλάβες προσθέτοντας στη χημική του σύσταση φυλλικό οξύ (και αυτό διότι σε προηγούμενη μελέτη τους είχαν δει ότι ορισμένα από τα μακροφάγα, είδος κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, που προκαλούν ενδομητρίωση διαθέτουν υποδοχείς για το φυλλικό οξύ).
Επιτυχημένα πειράματα σε ποντίκια
Προκειμένου να δοκιμάσουν την τροποποιημένη νικλοσαμίδη, οι ερευνητές τη χορήγησαν σε ποντίκια τα οποία είχαν αναπτύξει βλάβες ενδομητρίωσης. Οπως προέκυψε, η ευαισθησία των πειραματοζώων στον πόνο μειώθηκε και ανέπτυξαν λιγότερες και μικρότερες βλάβες σε σύγκριση με ποντίκια της ομάδας ελέγχου.
Μακροπρόθεσμη δράση
Επιπλέον, όπως είδαν οι επιστήμονες, το φάρμακο παρέμεινε εντός των μακροφάγων που ήταν υπαίτια για τις βλάβες επί τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Αυτό μαρτυρεί ότι μελλοντικά το τροποποιημένο φάρμακο θα μπορεί να χορηγείται σε ενέσιμη μορφή κάθε λίγες εβδομάδες, όπως συμβαίνει σήμερα με ορισμένα φάρμακα για τις ημικρανίες και τον διαβήτη.
Απεγνωσμένες οι ασθενείς για νέες θεραπείες
Παρότι, σύμφωνα με τη δρα Χαγιάσι, τα πειράματα με τη χορήγηση του φαρμάκου σε ποντίκια, αποτελούν μόνο ένα πρώτο βήμα και ο δρόμος μέχρι τον άνθρωπο είναι μακρός, το σίγουρο είναι ότι οι ασθενείς ζητούν απεγνωσμένα νέες θεραπείες. Οπως σημείωσε η ερευνήτρια, μετά τη δημοσίευση της μελέτης, έχει ήδη λάβει «τόνους» e-mails από ασθενείς που ζητούν να συμμετάσχουν σε μελλοντικές κλινικές δοκιμές.