Σημαντικές μειώσεις εισοδήματος και αγοραστικής αξίας, προκαλούν οι αυξήσεις στα φορολογικά βάρη των ελληνικών νοικοκυριών, ιδιαίτερα εκείνων με μεσαία και ανώτερα μεσαία εισοδήματα,. Τις προ9καλούν η μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, όπως αναδεικνύει νέα μελέτη της Μονάδας Οικονομικής Ανάλυσης και Έρευνας της Eurobank.
Μελετώντας την περίοδο 2022–2023, η έκθεση των Αναστασάτου, Ράπανου και Σταματίου φέρνει στο προσκήνιο τη «φορολογική ολίσθηση», δηλαδή τη σταδιακή διολίσθηση φορολογουμένων σε υψηλότερα κλιμάκια λόγω πληθωριστικών αυξήσεων στα εισοδήματα, χωρίς αντίστοιχη αναπροσαρμογή των ορίων.
Το φαινόμενο αυτό, σύμφωνα με τη μελέτη, λειτουργεί ουσιαστικά ως ένας «πληθωριστικός φόρος», αυξάνοντας αυτομάτως τα φορολογικά έσοδα του κράτους, αλλά παράλληλα διαβρώνει την αγοραστική δύναμη και την κατανάλωση, επιδρώντας αρνητικά στη συνολική ζήτηση.
Η Eurobank, χρησιμοποιώντας στοιχεία της ΑΑΔΕ, υπολογίζει πως η φορολογική επιβάρυνση των εισοδημάτων από μισθούς, συντάξεις και επιχειρηματική δραστηριότητα αυξήθηκε από 9,9% το 2021 σε 11,1% το 2023. Το 37% αυτής της αύξησης αποδίδεται αποκλειστικά στη μη τιμαριθμοποίηση της κλίμακας. Αν υπήρχε πλήρης προσαρμογή της κλίμακας στον πληθωρισμό, τα έσοδα θα ήταν 9,2% χαμηλότερα. Μείωση που θα μεταφραζόταν σε 0,81 δισ. ευρώ το 2023 και σχεδόν 1 δισ. ευρώ το 2025.
Σύμφωνα όμως με ευρήματα σχετικών μελετών, η μείωση των οριακών φορολογικών συντελεστών οδηγεί σε αύξηση της φορολογικής συμμόρφωσης και μείωση της αδήλωτης εργασίας και της φοροδιαφυγής, προκαλώντας δευτερογενείς επιδράσεις που αντισταθμίζουν μέρος της απώλειας των εσόδων λόγω των χαμηλότερων συντελεστών, ή εν προκειμένω, της τιμαριθμοποίησης της κλίμακας.
Ωστόσο, ακόμα και υπό αυτό το σενάριο, το πρωτογενές πλεόνασμα δεν θα έπεφτε κάτω από το κρίσιμο όριο του 2,0% του ΑΕΠ. Αν εφαρμοζόταν πιο μετριοπαθής τιμαριθμοποίηση, όπως εκείνη της Πορτογαλίας, η απώλεια περιορίζεται σε 0,5 δισ. ευρώ, εξασφαλίζοντας και πάλι τη δημοσιονομική ευστάθεια.
Ποιοι επιβαρύνονται περισσότερο
Οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι είναι οι βασικοί «χαμένοι» από τη μη τιμαριθμοποίηση. Στα εισοδήματα αυτών των κατηγοριών, σχεδόν η μισή αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης μεταξύ 2021 και 2023 (47%) προήλθε από τη μη προσαρμογή των φορολογικών ορίων. Αντιθέτως, για τα εισοδήματα από επιχειρηματική δραστηριότητα, μόνο το 16% της αύξησης οφείλεται στην ίδια αιτία.
Ιδιαίτερα τα μεσαία και ανώτερα μεσαία στρώματα επηρεάζονται δυσανάλογα. Αν η κλίμακα είχε τιμαριθμοποιηθεί πλήρως, ο μέσος φόρος για φορολογουμένους στο 40%-70% της εισοδηματικής κατανομής θα ήταν μειωμένος από 19% έως και 32%. Αν εφαρμοζόταν το πορτογαλικό μοντέλο, η μείωση κυμαίνεται από 11% έως 22%.