Ήταν λίγο μετά τις 2 π.μ. όταν ο Τιμούρ Μίντιχ διέσχισε τα σύνορα με την Πολωνία την περασμένη εβδομάδα, λίγες ώρες πριν οι αρχές εισβάλουν στο σπίτι του στην Ουκρανία, στο πλαίσιο μιας έρευνας για σκάνδαλο διαφθοράς που έχει συγκλονίσει την Ουκρανία που βρίσκεται σε σκληρό πόλεμο με τη Ρωσία, σύμφωνα με τη Wall Street Journal
Στο πλαίσιο της ποινικής έρευνας, πραγματοποιήθηκαν έφοδοι σε περίπου 70 κατοικίες σε όλη την Ουκρανία, με αποτέλεσμα τη σύλληψη πέντε ατόμων. Ο Μίντιχ, πρώην συνεργάτης του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ένας από τους επίσημα κατηγορούμενους, παραμένει ελεύθερος και αναζητείται εκτός Ουκρανίας.
«Τον προειδοποίησαν;» αναρωτιέται ο Σίμεν Κριβονός, διευθυντής του Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU), της ανεξάρτητης υπηρεσίας που διεξήγαγε την επιχείρηση. «Αυτό πρέπει να διερευνηθεί».
Οι κατηγορίες για διαφθορά έχουν εξοργίσει τους Ουκρανούς που υπομένουν τις δυσκολίες του πολέμου και τώρα αποτελούν την πιο σαφή απειλή για την ηγεσία του Ζελένσκι από την αποτυχημένη προσπάθεια της Ρωσίας να καταλάβει το Κίεβο στις αρχές του 2022.
Η έρευνα έχει φτάσει σε υψηλότερα επίπεδα της κυβέρνησης - και πιο κοντά στον ίδιο τον Ζελένσκι - από οποιαδήποτε άλλη από την ανάληψη των καθηκόντων του. Ακτιβιστές κατά της διαφθοράς λένε ότι η επιχείρηση της NABU είναι μέρος μιας γενεαλογικής μάχης για την εξάλειψη της ουκρανικής κουλτούρας της κλεπτοκρατίας που χρονολογείται από τη σοβιετική εποχή. Αν και ο Ζελένσκι ανέβηκε στην εξουσία με την υπόσχεση να τερματίσει τη διαφθορά και τις δωροδοκίες, οι ακτιβιστές αμφισβητούν πλέον αν εξακολουθεί να είναι προσηλωμένος σε αυτό το στόχο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές της NABU, ο Μίντιχ, ο οποίος ίδρυσε μια εταιρεία παραγωγής μαζί με τον Ζελένσκι, πριν αυτός γίνει πρόεδρος, ήταν ο ηγέτης μιας «εγκληματικής οργάνωσης» που υπεξαίρεσε 100 εκατ. δολάρια μέσω της κρατικής εταιρείας πυρηνικής ενέργειας της Ουκρανίας, Energoatom. Έχει κατηγορηθεί επίσημα για τη δημιουργία και ηγεσία εγκληματικής οργάνωσης που δραστηριοποιείται στον τομέα της ενέργειας και για ξέπλυμα χρημάτων από παράνομες δραστηριότητες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε συνεργασία με υπαλλήλους της Energoatom, ο Μίντιχ και άλλοι πίεσαν τους εργολάβους της εταιρείας να καταβάλουν το 10-15% της αξίας των συμβάσεων ως μίζες. Όσοι αρνούνταν κινδύνευαν να ακυρωθούν οι συμβάσεις τους, ισχυρίζονται οι ερευνητές.
Σε δήλωσή του, το εποπτικό συμβούλιο της Energoatom ανέφερε ότι προβαίνει σε αξιολόγηση των διαδικασιών της εταιρείας. Ανέφερε επίσης ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις κατηγορίες κατά των υπαλλήλων της και δεσμεύεται να διασφαλίσει πλήρη διαφάνεια και λογοδοσία.
Οργή
Καθώς οι ερευνητές έχουν δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες σχετικά με την έρευνα — όπως η νυχτερινή απόδραση του Μίντιχ και οι ηχογραφήσεις των υπόπτων που συζητούν τον καλύτερο τρόπο μεταφοράς μεγάλων ποσών μετρητών — οι Ουκρανοί έχουν εξοργιστεί.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, πολίτες της μεσαίας τάξης έκαναν δωρεές για να βοηθήσουν τις στρατιωτικές μονάδες να αγοράσουν drones ή οχήματα. Τώρα, πολλοί υποψιάζονται ότι οι ηγέτες τους πλούτιζαν, ενώ οι φτωχοί Ουκρανοί έκαναν θυσίες.
Η χρονική στιγμή της διεξαγωγής της έρευνας κάνει χειρότερη την κατάσταση: Μεγάλο μέρος της χώρας αντιμετωπίζει διακοπές ρεύματος, με αποτέλεσμα πολλά σπίτια να μένουν χωρίς θέρμανση, εν μέσω ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της χώρας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της NABU, οι συμβάσεις για την προστασία σε ενεργειακούς χώρους αυτό το φθινόπωρο καθυστέρησαν, ενώ ένας αξιωματούχος της Energoatom επέμενε για μεγαλύτερη αμοιβή.
Απειλές από το εξωτερικό
Στο εξωτερικό, η απειλή για τον Ζελένσκι είναι εξίσου σοβαρή. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη εκφράσει, κατά καιρούς, την απροθυμία του να συνεχίσει την αποστολή όπλων και άλλης βοήθειας στην Ουκρανία, ενώ άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν αμφισβητήσει τον τρόπο με τον οποίο το Κίεβο χρησιμοποιεί τα αμερικανικά κεφάλαια. Ακόμη και οι καταγγελίες για διαφθορά στην κυβέρνηση Ζελένσκι ενέχουν τον κίνδυνο να σταματήσουν οι ΗΠΑ την παροχή βοήθειας.
Ο Ζελένσκι προσπάθησε να αντιδράσει με σθένος στις κατηγορίες. Ζήτησε την παραίτηση δύο υπουργών, ένας εκ των οποίων φέρεται να συμμετείχε στο σχέδιο ων δωροδοκιών της Energoatom. Επίσης, επέβαλε κυρώσεις στον Μίντιχ και σε έναν άλλο επιχειρηματία που εμπλέκεται στην έρευνα. Τώρα έχει ξεκινήσει έλεγχο των κρατικών εταιρειών και δηλώνει ότι ολόκληρο το Υπουργείο Ενέργειας θα αναδιοργανωθεί υπό νέα ηγεσία.
«Είναι απολύτως απαράδεκτο ότι, εν μέσω όλων αυτών, υπάρχουν και ορισμένες απάτες στον τομέα της ενέργειας», δήλωσε ο Ζελένσκι σε ομιλία του την περασμένη εβδομάδα. «Αυτή τη στιγμή, όλοι πρέπει να προστατεύσουμε την Ουκρανία. Η υπονόμευση του κράτους σημαίνει ότι θα λογοδοτήσετε. Η παραβίαση του νόμου σημαίνει ότι θα λογοδοτήσετε».
Η Ντάρια Καλενιούκ, συνιδρύτρια του μη κυβερνητικού Κέντρου Δράσης κατά της Διαφθοράς, δήλωσε ότι ο Ζελένσκι έχει την ευκαιρία να αναδειχθεί από τον πόλεμο ως ο Ουκρανός Ουίνστον Τσώρτσιλ, αλλά πρέπει να αναλάβει αποφασιστική δράση τώρα. «Μπορούμε να πολεμήσουμε τη Ρωσία πολύ καλύτερα αν υπάρχει καλύτερη διακυβέρνηση», είπε. Αν ο Ζελένσκι προσπαθήσει να βγάλει τους φίλους του από τη δύσκολη θέση, πρόσθεσε, «θα καταστρέψει τη χώρα και τον εαυτό του».
Η διαφθορά αποτελεί ένα από τα πιο εκρηκτικά πολιτικά ζητήματα στην Ουκρανία από την ανεξαρτησία της χώρας από τη Σοβιετική Ένωση το 1991. Η οργή για τη διαφθορά της κυβέρνησης συνέβαλε στην έκρηξη της επανάστασης το 2014, η οποία ανέτρεψε τον τότε πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Η μεγαλοπρεπής προσωπική του κατοικία, η οποία περιλάμβανε ένα ζωολογικό κήπο με εξωτικά ζώα και μια χρυσή τουαλέτα, μετατράπηκε σε Μουσείο Διαφθοράς, ανοιχτό στο κοινό. Το Ομοσπονδιακό Γραφείο Ερευνών των ΗΠΑ βοήθησε στη δημιουργία της NABU μετά την επανάσταση.