Η τιμή του αργού πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά 50%. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αύξηση στο αεροπορικό καύσιμο (jet fuel), το οποίο έχει υπερδιπλασιαστεί, από περίπου 800 δολάρια σε 1.700 δολ./τόνο (+110%).
Ηδη βαδίζουμε στον ένα μήνα του πολέμου και των ανατιμήσεων στα καύσιμα, στα τρόφιμα, στις μεταφορές και γενικά τις συνέπειες τους σε όλες τις οικονομίες. Ηδη ορισμένα κράτη, όπως οθ Ιταλία και Ισπανία εξήγγειλαν συγκεκριμένες πολιτικές κοινωνικής και οικονομικής προστασίας.
Αεροπορικές εταιρείες, εταιρείες οδικών μεταφορών και ενδεχομένως οσονούπω και ακτοπλοϊκές, αυξάνουν ή εξετάζουν να αυξήσουν τις τιμές των εισιτηρίων και των τιμολογίων τους, καθώς το κόστος των καυσίμων που χρησιμοποιούν έχει σε περιπτώσεις διπλασιαστεί εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν.
Η τιμή του αργού πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά 50%. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αύξηση στο αεροπορικό καύσιμο (jet fuel), το οποίο έχει υπερδιπλασιαστεί, από περίπου 800 δολάρια σε 1.700 δολ./τόνο (+110%). Το ίδιο συμβαίνει και με το ναυτιλιακό πετρέλαιο (Marine Gas Oil – MGO), που από τα 570 ευρώ ο τόνος στα τέλη του 2025 κινείται το τελευταίο διάστημα πάνω από τα 1.150 ευρώ (+100%).
Παράλληλα, στις οδικές μεταφορές το πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ) καταγράφει αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη ποσοστιαία άνοδο από όλα τα υγρά καύσιμα, καθώς μέσα σε λίγες εβδομάδες καταγράφηκε αύξηση της τάξης του 20%. Ξεκινώντας από τις αερομεταφορές, η υπερδιπλάσια αύξηση του καυσίμου σε σχέση με την πρώτη ύλη, του αργού πετρελαίου, οφείλεται στο ότι σημαντικό μέρος της διύλισης σε jet fuel πραγματοποιείται στα μεγάλα διυλιστήρια του Περσικού Κόλπου, από τα οποία όμως η διανομή έχει περιοριστεί. Υπό κανονικές συνθήκες το κόστος των καυσίμων αντιπροσωπεύει περίπου το 22% του συνολικού κόστους μιας εταιρείας όπως η Aegean.
Σύμφωνα με κύκλους της διοίκησης της Aegean, στο πλαίσιο της στρατηγικής διαχείρισης κινδύνου που ακολουθεί η εταιρεία, το 60% των μηνιαίων αναγκών της έχει διασφαλιστεί μέσω προαγορών (hedging). Αυτό σημαίνει ότι η επίδραση των αυξήσεων του αεροπορικού καυσίμου για τη συγκεκριμένη αεροπορική περιορίζεται στο 40%, δίνοντάς της τη δυνατότητα να συγκρατήσει την αύξηση του κόστους για τους επιβάτες σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, της τάξης του 7%-8%. Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση, ανεπηρέαστοι από αυτή την αλλαγή παραμένουν 3,6 εκατομμύρια επιβάτες της Aegean, που έχουν ήδη αγοράσει εισιτήρια.
Επιπλέον, δεν επηρεάζονται και δεκάδες χιλιάδες επιβάτες, κάτοχοι Aegean Pass, οι οποίοι έχουν προαγοράσει τα πακέτα τους. Επιπροσθέτως, για τις επόμενες δύο εβδομάδες η εταιρεία θα προσφέρει τη δυνατότητα, σε όσους το επιθυμούν, να αγοράσουν το Aegean Pass για προορισμό της επιλογής τους σε τιμές προ κρίσης. Η εξέλιξη έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία ήδη κορυφαίοι ευρωπαϊκοί αερομεταφορείς, όπως η Lufthansa, η Air France-KLM, η Ryanair, αλλά και η σκανδιναβική SAS έχουν ήδη προαναγγείλει ή ξεκινήσει να εφαρμόζουν αυξήσεις στις τιμές των εισιτηρίων τους.
Στο μέτωπο της ακτοπλοΐας η εικόνα είναι επίσης δυσοίωνη, καθώς σε αυτόν τον κλάδο το ποσοστό του κόστους των καυσίμων στις συνολικές λειτουργικές δαπάνες ανέρχεται περίπου στο 50%. Στις οδικές μεταφορές, τώρα, η κατάσταση είναι αντίστοιχη. Ηδη μέσα στην εβδομάδα εταιρείες τροφίμων και εμπορευμάτων έλαβαν τα πρώτα τιμολόγια με αυξήσεις από τις μεταφορικές. Oι ανατιμήσεις κινούνται μεταξύ 10% και 20%. Tο βασικό δρομολόγιο Θεσσαλονίκη – Αθήνα και αντίστροφα, μέχρι πρόσφατα κόστιζε περίπου 1.200 ευρώ, πλέον διαμορφώνεται περίπου στα 1.350 ευρώ.
Εξτρα «ρεζερβουάρ» 2 δισ. κατά της ενεργειακής ακρίβειας – Ποιά μέτρα διαμορφώνονται υπό τον Κ. Χατζηδάκη.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι σε αυτή τη φάση το οικονομικό επιτελείο δεν σκέφτεται να προχωρήσει στη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης, ωστόσο οι εξελίξεις δεν αποκλείεται να ανατρέψουν τον σχεδιασμό
Ηκυβέρνηση εξετάζει τη δυνατότητα αξιοποίησης μέρους του πρωτογενούς πλεονάσματος του προϋπολογισμού για την άμεση στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, εν μέσω της έντονης ανόδου των τιμών των καυσίμων. Σύμφωνα με κορυφαίο κυβερνητικό στέλεχος, το πλεόνασμα δίνει τη δυνατότητα χρήσης έως 2 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027, αλλά η πλήρης αξιοποίησή του απαιτεί την έγκριση των Βρυξελλών, λόγω του μηχανισμού περιορισμού των δαπανών.
Προς το παρόν τουλάχιστον δεν υπάρχει ομοφωνία στην Ε.Ε. για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής από τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: Aμεσα μέτρα για την κρίση των τιμών ενέργειας
Αν δοθεί, ωστόσο, η κυβέρνηση μπορεί να κινηθεί άμεσα με κονδύλια ύψους 1 δισ. ευρώ για το 2026 και ακόμη 1 δισ. ευρώ το 2027, παρέχοντας ανακούφιση στους πιο ευάλωτους και ενισχύοντας την επιχειρηματική δραστηριότητα. Η κυβέρνηση αναμένει να ξεκαθαρίσει το τοπίο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πριν προχωρήσει στη λήψη μέτρων στήριξης, σε αντίθεση με την Αυστρία, την Ιταλία και την Πορτογαλία που προχώρησαν σε μειώσεις των φόρων στα καύσιμα, αναλαμβάνοντας το δημοσιονομικό κόστος.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι σε αυτή τη φάση η κυβέρνηση δεν σκέφτεται να προχωρήσει στη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, ωστόσο οι εξελίξεις και οι πιέσεις στις τιμές των καυσίμων δεν αποκλείεται να ανατρέψουν τον σχεδιασμό, εφόσον βέβαια δώσουν το «πράσινο φως» οι Βρυξέλες για δημοσιονομική χαλάρωση.
Σ' αυτό το στάδιο, μετά την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και σε 61 κατηγορίες προϊόντων σούπερ μάρκετ έως τις 30 Ιουνίου, η κυβέρνηση εξετάζει να χρησιμοποιήσει μέτρα που είχε λάβει το 2022. Συγκεκριμένα, μια νέα επιδότηση καυσίμων τύπου fuel pass, επιδοτήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα ή και νέα επιταγή ακρίβειας, αν οι ανατιμήσεις αποκτήσουν πιο μόνιμο χαρακτήρα.
Οπως έχει ξεκαθαρίσει ο πρωθυπουργός, η εμπειρία από προηγούμενες κρίσεις έχει δημιουργήσει έναν μηχανισμό ταχύτερων αντανακλαστικών, αλλά με βασική αρχή ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι «λελογισμένες και στοχευμένες» και να μη χρησιμοποιείται από την αρχή όλο το διαθέσιμο οπλοστάσιο. Μέσα σ' αυτό το περιβάλλον, στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους έχει ενεργοποιηθεί ένα σχέδιο προληπτικής παρακολούθησης της κατάστασης, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται μια ολόκληρη «εργαλειοθήκη» μέτρων. Κυβερνητικά στελέχη σημειώνουν ότι η βασική κατεύθυνση σε αυτή τη φάση δεν είναι η λήψη γενικευμένων μέτρων, αλλά στοχευμένων παρεμβάσεων, κυρίως για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος.
Ανοικτά θα μείνουν τα πρατήρια, συνεχίζεται το ράλι τιμών καυσίμων
Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι παρεμβάσεις στην αγορά καυσίμων, αλλά και επιδοτήσεις αντίστοιχες με τα fuel pass και power pass, που είχαν εφαρμοστεί τα προηγούμενα χρόνια. Τα μέτρα αυτά θα ενεργοποιηθούν πιθανόν εντός των επομένων ημερών, εφόσον βέβαια διαπιστωθεί ότι οι αυξήσεις στις διεθνείς τιμές μεταφέρονται σταδιακά και στη λιανική αγορά, επιβαρύνοντας σημαντικά τα νοικοκυριά.
Στο τραπέζι τα μέτρα που είχαν ληφθεί το 2022. Fuel pass, επιδοτήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα ή και νέα επιταγή ακρίβειας.
Για το fuell pass θα μπορούσε η κυβέρνηση να προχωρήσει στην επιδότηση για ένα 3μηνο των οδηγών αυτοκινήτων και μοτοσικλετών (με εισοδηματικά κριτήρια π.χ. 30.000 ευρώ) ως ενίσχυση για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους των καυσίμων. Τα ποσά κυμαίνονταν την τελευταία φορά που ενεργοποιήθηκε το μέτρο (καλοκαίρι 2022) από 45 έως 100 ευρώ, ανάλογα με το όχημα και την περιοχή. Οριζόντια επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ) με βάση το μοντέλο του 2022 (επιδότηση 0,15 ευρώ/λίτρο στην αντλία).
Επίσης εξετάζεται η ενεργοποίηση ενός «διχτυού προστασίας» για την αποτροπή νέου κύματος ανατιμήσεων στα αγροτικά προϊόντα. Στο τραπέζι βρίσκονται δύο βασικά σενάρια. Η επιβολή πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και η απευθείας οικονομική στήριξη των αγροτών.
Παρεμβάσεις θα γίνουν και στην ακτοπλοΐα. Με στόχο τη συγκράτηση του λειτουργικού κόστους των πλοίων της ακτοπλοΐας εξετάζονται τα εξής μέτρα:
• Μείωση των λιμενικών τελών έως και 50%.
• Κρατική επιδότηση στις υποχρεωτικές εκπτώσεις που παρέχονται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.
• Μείωση του ΦΠΑ στα εισιτήρια των οχημάτων από το 24% στο 13%, ώστε να εξισωθεί με τον συντελεστή που ισχύει για τους επιβάτες.