Υψηλό παραμένει το μερίδιο της πλήρως ανεπίσημης εργασίας στην Ελλάδα αν και έχει μειωθεί αρκετά από το 2010. Ωστόσο, παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ. Ειδική μελέτη δείχνει πως οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο, ειδικά στις μη αστικές περιοχές, με ποσοστά διπλάσια από αυτά των ανδρών.
Είναι γεγονός ότι τον περασμένο Φεβρουάριο τα 6 στα 10 πρόστιμα που επέβαλε η Επιθεώρηση Εργασίας ήταν για αδήλωτη εργασία και ψηφιακή κάρτα εργασίας, καθώς σε σύνολο προστίμων 4 εκατ. ευρώ, τα 2,4 εκατ. ευρώ ήταν για αυτές τις δυο παραβάσεις.
Ποσοστό ανεπίσημης εργασίας στην Ελλάδα 2007-2024
Η μεγάλη αύξηση των παραβάσεων και των προστίμων για την αδήλωτη εργασία οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ένα μεγάλο κομμάτι της αγοράς εξακολουθεί να κινείται στη ζώνη της παραβατικότητας, παρά τις αυστηρές νομοθετικές ρυθμίσεις και τα πρόστιμα που φτάνουν τα 10.500 ευρώ ανά εργαζόμενο.
Η Ελλάδα, το 2024 καταγράφει ποσοστό ανεπίσημης εργασίας 3,5%, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο ΕΕ-23 (2,7%). Από το 2007 η τάση είναι σαφώς πτωτική, τόσο συνολικά όσο και για κάθε φύλο, με μικρές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Παρά τη βελτίωση, το ποσοστό παραμένει υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ.
Ποσοστό της ανεπίσημης εργασίας ανά χώρα της ΕΕ, 2024
Η ανεπίσημη εργασία είναι ιδιαίτερα έντονη στις μη αστικές περιοχές, φτάνοντας το 8,1% για τις γυναίκες και το 3,9% για τους άνδρες, ενώ στις αστικές περιοχές τα ποσοστά είναι χαμηλότερα (3,9% και 2,1% αντίστοιχα). Η διαφοροποίηση ανά φύλο και περιοχή καταδεικνύει ότι η ανεπίσημη εργασία αποτελεί σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, με μεγαλύτερη επίπτωση στις γυναίκες εκτός αστικών κέντρων.
Ποσοστό της ανεπίσημης εργασίας ανά φύλο και γεωγραφική περιοχή, Ελλάδα 2024
Η σύγκριση του ποσοστού ανεπίσημης απασχόλησης στις μη αστικές περιοχές για το 2024 με χώρες παρόμοιων χαρακτηριστικών (Βουλγαρία, Ρουμανία, Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία) δείχνει ότι η Ελλάδα με 5,56% καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών υπερβαίνοντας παράλληλα και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (3,47%).
Ποσοστό ανεπίσημης εργασίας στις μη αστικές περιοχές, 2024
Στο μεταξύ η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερο ποσοστό gender gap τόσο από τον μέσο όρο ΕΕ-2323 (2,3 έναντι 0,6 ποσοστιαίες μονάδες π.μ.), όσο και από τις υπόλοιπες χώρες, επιβεβαιώνοντας τη δυσμενέστερη θέση των γυναικών.
Το πρόβλημα
Σημειώνεται πως η ανεπίσημη εργασία μπορεί να αφορά διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων, όπως αυτοαπασχολούμενους που κατέχουν και λειτουργούν άτυπες οικονομικές μονάδες, εξαρτημένους συνεργάτες χωρίς τυπικό καθεστώς σε σχέση με το νομικό και διοικητικό πλαίσιο, εργαζόμενους με μισθωτή σχέση των οποίων η απασχόληση δεν αναγνωρίζεται ουσιαστικά από τον εργοδότη και δεν συνδέεται με πρόσβαση σε θεσμικά μέτρα, καθώς και συμβάλλοντες οικογενειακούς εργαζόμενους σε άτυπες μονάδες.
Το κοινό χαρακτηριστικό των ανεπίσημων μορφών απασχόλησης είναι η έλλειψη θεσμικών ρυθμίσεων, με αποτέλεσμα τη μη απόλαυση πλήρους προστασίας και κοινωνικών δικαιωμάτων, όπως ασφάλιση υγείας, συνταξιοδοτικά οφέλη ή δικαιώματα συλλογικής διαπραγμάτευσης. Αυτή η έλλειψη προστασίας έχει οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις, τόσο στην ευημερία των εργαζομένων, όσο και στην ανάπτυξη της οικονομίας.
Όπως επισημαίνει το ΙΟΒΕ, η ανεπίσημη εργασία στην Ελλάδα συνιστά κοινωνική και οικονομική πρόκληση, με έντονες έμφυλες ανισότητες και γεωγραφικές διαφοροποιήσεις. Την τελευταία δεκαετία έχει καταγραφεί πρόοδος, με συρρίκνωση του ποσοστού ανεπίσημης εργασίας, στην οποία έχουν συμβάλει παρεμβάσεις πολιτικής όπως η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και της φορολογίας της εργασίας, η ψηφιακή κάρτα εργασίας, και έλεγχοι της ανεξάρτητης αρχής επιθεώρησης της εργασίας.
Ωστόσο τα στοιχεία δεν καταγράφουν την εξέλιξη της υπο-δηλωμένης εργασίας, ενώ ακόμα και η πλήρως ανεπίσημη εργασία εξακολουθεί να υπερβαίνει τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο, ειδικά στις μη αστικές περιοχές, με ποσοστά διπλάσια από αυτά των ανδρών. Η απόκλιση από την ΕΕ είναι επίσης εντονότερη στον γυναικείο πληθυσμό και την περιφέρεια. Παρά την σταδιακή μείωση που παρατηρείται τα τελευταία έτη, καθώς τα ποσοστά της Ελλάδας παραμένουν υψηλότερα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, αναδεικνύεται η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις πολιτικής για την ενίσχυση της ισότητας και της ασφάλειας στην αγορά εργασίας, για λόγους κοινωνικής δικαιοσύνης και υγιούς ανταγωνισμού των επιχειρήσεων.
1Εργοδοτική παραβατικότητα: Μία στις τέσσερις επιχειρήσεις πιάστηκε να παρανομεί σε εργασιακά θέματα.
Μπορεί η ψηφιακή κάρτα να βοήθησε να φανερωθούν χιλιάδες ώρες αδήλωτων υπερωριών, όμως η παραβατικότητα στην αγορά εργασίας παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας για τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2026, τα περισσότερα κρούσματα εργοδοτικής παραβατικότητας αφορούν θέματα ψηφιακής κάρτας, δηλαδή μη σωστής καταγραφής του ωραρίου, απλήρωτης εργασίας και υπερωριών.
Συγκεκριμένα, από τους 7.520 ελέγχους που πραγματοποίησε η Επιθέωρηση Εργασιακών Σχέσεων, διαπιστώθηκαν 2.042 παραβάσεις και επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω των 6,8 εκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για ποσοστό άνω του 27%, με πάνω από μία στις τέσσερις επιχειρήσεις να παρανομεί σε εργασιακά θέματα. Για τις παραβάσεις επιβλήθηκαν πρόστιμα ύψους 6,8 εκατομμυρίων ευρώ.
Λιγότερες ήταν οι κυρώσεις που επέβαλε η Επιθεώρηση Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, μόλις 527 σε σύνολο 4.374 ελέγχων. Τέλος, οι Ειδικοί Επιθεωρητές, επέβαλαν 88 κυρώσεις σε 829 ελέγχους.
Αθροιστικά, οι τρεις υπηρεσίες της Ανεξάρτητης Αρχής, πραγματοποίησαν 12.723 ελέγχους, διαπιστώνοντας 2.657 παραβάσεις. Επέβαλαν κυρώσεις ύψους άνω των 7,8 εκατομμυρίων ευρώ. Μεσοσταθμικά η παραβατικότητα ανέρχεται στο 21%, όμως αν απομονώσουμε τα εργασιακά θέματα τα ποσοστά είναι αισθητά υψηλότερα.
Οι πιο συχνές παραβάσεις
Σχεδόν οι τρεις στις δέκα παραβάσεις που εντόπισαν οι επιθεωρητές εργασιακών σχέσεων (οι 571 από τις 2042), αφορούν την μη ορθή καταγραφή του καθημερινού ωραρίου. Η πλημμελής εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας επιφέρει και τα περισσότερα πρόστιμα, άνω των 2,37 εκατομμυρίων ευρώ. Ακολουθεί η μη καταβολή δεδουλευμένων, επιδομάτων εορτών και λοιπόν αποδοχών, με 316 διαπιστωμένες παραβάσεις (το 15% του συνόλου).
Το 12% των παραβάσεων (249), αφορά τις ελλείψεις στους πίνακες προσωπικού, που συχνά υποκρύπτουν αδήλωτες υπερωρίες. Μία στις δέκα παραβάσεις (209) αφορά άρνηση εισόδου και πρόσβασης, παροχής στοιχείων και πληροφοριών ή παροχή ανακριβών στοιχείων στους ελεγκτές της επιθεώρησης εργασίας.
Σχετικά υψηλή συχνότητα εξακολουθεί να έχει η αδήλωτη εργασία, με 187 παραβάσεις, για τις οποίες επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ.
Εστίαση, κομμωτήρια, υπηρεσίες καθαριότητας έχουν υψηλά ποσοστά παραβατικότητας.
Στοχευμένοι έλεγχοι
Σύμφωνα τις ανακοινώσεις της Επιθεώρησης Εργασίας οι έλεγχοι που γίνονται είναι στοχευμένοι, αξιοποιώντας εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (σύστημα Business Intelligence) και εστιάζουν σε κλάδους υψηλού κινδύνου.
Ειδικά για το θέμα της αδήλωτης εργασίας προτεραιότητα δίνεται σε κλάδους όπως ο επισιτισμός, τα βιοτεχνικά πάρκα, οι βιομηχανικές ζώνες, τα κομμωτήρια, τα πρατήρια βενζίνης, τα συνεργεία αυτοκινήτων, οι μεταφορικές επιχειρήσεις, το λιανικό εμπόριο, η καθαριότητα, οι κατασκευές, η φιλοξενία, οι υπηρεσίες ασφάλειας και οι επιχειρήσεις φασόν.
Υψηλός είναι ο αριθμός των παραβάσεων και σε θέματα διαδικαστικά (μη τήρηση υποχρεώσεων, διατυπώσεων και λοιπών διαδικασιών), με 189 κρούσματα αλλά συγκριτικά πολύ χαμηλότερα πρόστιμα (200.000 ευρώ).
Το πολύνεκρο δυστύχημα στο εργοστάσιο Βιολάντα ανέδειξε με τον πλέον μακάβριο τρόπο τη χρόνια υποστελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών
Υγεία και ασφάλεια στην εργασία
Από τους 4.374 ελέγχους που πραγματοποίησαν οι Επιθεωρητές Υγείας και Ασφάλειας στην εργασία το δίμηνο Ιανουάριος-Φεβρουάριος, διαπιστώθηκαν 527 παραβάσεις – ποσοστό 12%. Τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν είναι λιγότερα από 600.000 ευρώ αθροιστικά. Είναι αμφίβολο όμως αν ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει τα πραγματικά ποσοστά παραβατικότητας σε θέματα υγείας και ασφάλειας. Το πολύνεκρο εργατικό δυστύχημα στο εργοστάσιο Βιολάντα στα Τρίκαλα, που σημειώθηκε στις 26 Ιανουαρίου, έφερε στο φως και τα χρόνια προβλήματα υποστελέχωσης των ελεγκτικών μηχανισμών.
Όπως έχει καταγγείλει στο in η Παναγιώτα Ρόζου, πρόεδρος του συλλόγου Επιθεωρητών Ασφάλειας και Υγείας και υπαλλήλων Επιθεώρησης Εργασίας, το προσωπικό της συγκεκριμένης υπηρεσίας είναι μόλις 233 άτομα σε όλη τη χώρα, ενώ προβλέπονταν σχεδόν οι διπλάσιοι. Από αυτούς λιγότερα από 200 άτομα βρίσκονται στο πεδίο, για να ελέγξουν πάνω 350.000 επιχειρήσεις με 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενους.
Σε ολόκληρες περιφέρειες, όπως τα Τρίκαλα και η Καρδίτσα, οι Επιθεωρητές υγείας και ασφάλειας είναι μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού: μόλις 4 για περισσότερες από 12.000 επιχειρήσεις, χωρίς να υπολογίζονται τα οικοδομοτεχνικά έργα.
Όπως τονίζουν οι επανειλημμένα οι εργαζόμενοι της επιθεώρησης εργασίας, και όπως δυστυχώς αποδείχθηκε με τον πλέον μακάβριο τρόπο, η υποστελέχωση αυτή δεν αποτελεί ένα γραφειοκρατικό κενό, αλλά κρίσιμο ζήτημα ασφάλειας και ανθρώπινων ζωών.
Σταθερά υψηλή η παραβατικότητα και μετά την ψηφιακή κάρτα
Ένα ζήτημα που αξίζει να μας απασχολήσει είναι ότι η συνολικά η εργοδοτική παραβατικότητα παραμένει υψηλή την τελευταία τριετία, παρά την επέκταση της ψηφιακής κάρτας.
Το 2023, πρώτο έτος χρήσης της καταγραφής σε πραγματικό χρόνο του ωραρίου απασχόλησης, από τους 40.000 ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασιακών Σχέσεων, προέκυψαν 11.640 παραβάσεις, ποσοστό 29%.
Το 2024, επί συνόλου 42.933 ελέγχων από την Επιθεώρηση Εργασιακών Σχέσεων, καταγράφηκαν 12.875 παραβάσεις – ποσοστό σχεδόν 30%.
Το 2025, οι έλεγχοι αυξήθηκαν στους 46.664 και υπολογίστηκαν 12.588 παραβάσεις. Το ποσοστό παραβατικότητας ανήλθε σχεδόν στο 27% – στα ίδια επίπεδα με το πρώτο δίμηνο του 2025.