Η σχέση μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Πατριαρχείου Μόσχας, που από δεκαετίες διεκδικούσε πρωτοκαθεδρία στον Ορθόδοξο χώρο χαρακτηρίζεται από σοβαρή ρήξη που ξεκίνησε το 2018, μετά τη χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Η Μόσχα διέκοψε τη μνημόνευση και την κοινωνία, κατηγορώντας την Κωνσταντινούπολη για αντικανονική επέμβαση.
Ουκρανικό Ζήτημα (2018): Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε την αυτοκεφαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, ακυρώνοντας την πράξη του 1686 που έδινε το δικαίωμα χειροτονίας στον Μόσχας.
Διακοπή Κοινωνίας: Η Ρωσική Εκκλησία έπαψε να αναγνωρίζει την πρωτοκαθεδρία του Οικουμενικού Πατριάρχη, θεωρώντας τον υπεύθυνο για «σχίσμα».
Συνεχείς Εντάσεις: Παρά τις προσπάθειες, οι σχέσεις παραμένουν ψυχρές, με συχνές ανταλλαγές αιχμηρών ανακοινώσεων, ιδίως μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία.
Επιδιώξεις: Το Φανάρι υπερασπίζεται τον οικουμενικό του ρόλο και τα κανονικά του προνόμια, ενώ η Μόσχα επιδιώκει να εδραιώσει την επιρροή της, συχνά συγκρουόμενη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7]
Το ιστορικό διάταγμα (Τόμος) για την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας υπεγράφη στην Κωνσταντινούπολη στις 5 Ιανουαρίου 2019 και την επομένη (ανήμερα της εορτής των Θεοφανίων) πραγματοποιήθηκε η επίσημη παραλαβή του[3].
Στις 31 Δεκεμβρίου, ο Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών, Κύριλλος, απείλησε με οριστικό και ολοκληρωτικό σχίσμα, ενώ αμφισβήτησε τα πρωτεία του Οικουμενικού Πατριάρχη
Το «σχίσμα» αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής σύγκρουσης που περιλαμβάνει την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 και τη στρατιωτική παρέμβασή της στην Ουκρανία, καθώς και την επιθυμία της Ουκρανίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ. Χαρακτηριστικές είναι οι εκ διαμέτρου αντίθετες τοποθετήσεις σε ανώτατο επίπεδο μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Ιδιαίτερα προσβλητικός προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, χαρακτηρίζοντάς το ως «τουρκική ενορία», υποστηρίζοντας ότι «θέλει να υποτάξει την ουκρανική Εκκλησία για οικονομικά οφέλη», ενώ ο Μάικ Πομπέο, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, δήλωσε στις 10 Ιανουαρίου 2019 ότι η ανακοίνωση της
Αυτοκεφαλίας για μια ανεξάρτητη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας την 6η Ιανουαρίου σηματοδοτεί ένα ιστορικό επίτευγμα, καθώς η Ουκρανία επιδιώκει να καταγράψει το δικό της μέλλον[6].
Αυτό το σχίσμα παραπέμπει σε εκείνο του 1996 μεταξύ Μόσχας-Κωνσταντινουπόλεως σχετικά τη δικαιοδοσία της Εκκλησίας της Εσθονίας, το οποίο -όμως- θεραπεύτηκε σε τρεις μήνες.
Η ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΝΟΧΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος συναντήθηκε προχθες το πρωί με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα, ενώ το μεσημέρι ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης παρέθεσε γεύμα προς τιμήν του. Ο κ.κ. Βαρθολομαίος με την ευκαιρία άφησε και κάποιες αιχμές για τις τριβές στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας, εναντίον της Ρωσικής Εκκλησίας και του Πατριαρχείου της Μόσχας.
«Δεν είναι πάντοτε εύκολη η διακονία του Πατριαρχείου από την από αιώνων έδρα του, στο Φανάρι στην Κωνσταντινούπολη. Αντιμετωπίζουμε πειρασμούς και προκλήσεις. Ο εθνοφυλετισμός, δυστυχώς, κύριε Πρόεδρε, έχει ξαναζωντανέψει μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος, εκεί όπου επικρατούσε», ανέφερε ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Και συμπλήρωσε ότι «δυστυχώς οι Σλάβοι αδελφοί μας, με επικεφαλής την Αγιοτάτη Εκκλησία της Ρωσίας, είναι κυρίως εκείνοι που διασπούν την πανορθόδοξο ενότητα».
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε και για την αποστολή του Φαναρίου λέγοντας ότι «ο άνθρωπος είναι εις το επίκεντρο όλων των σκέψεων και των λόγων και των δραστηριοτήτων μας. Γιατί ο κάθε άνθρωπος, το κάθε ανθρώπινο πρόσωπο είναι μοναδικό και αναντικατάστατο, διότι επλάσθη κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Γι' αυτό και σεβόμεθα την ιερότητα και τη μοναδικότητα κάθε ανθρωπίνου προσώπου».