Ομπρέλες, σεζλόνγκ, τραπεζάκια... Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις έχουν αλώσει τα τελευταία χρόνια τις ελληνικές παραλίες, περιορίζοντας ουσιαστικά την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών σε μεγάλο μέρος δημόσιων παραλιών. Ιδίως στα νησιά τους καλοκαιρινούς μήνες η κατάσταση είναι ασφυκτική. Οι ομπρελοξαπλώστρες εκτείνονται μέχρι εκεί που σκάει το κύμα, μην επιτρέποντας στους λουομένους να απλώσουν πετσέτα στην άμμο.
Αυτός ήταν ο λόγος που ξεκίνησε, προ τριετίας από την Πάρο, το Κίνημα της Πετσέτας. Μπορεί τα τελευταία δύο χρόνια το Κίνημα να έχει κάπως ατονήσει, όπως παραδέχεται ο υπεύθυνος της περιβαλλοντικής ομάδας του Πολιτιστικού Συλλόγου Πάρου «Αρχίλοχος» Σταύρος Στέλλας, ωστόσο το πρόβλημα υφίσταται, ελλείψει ελέγχων. «Υπάρχουν καταγγελίες από τον Απρίλιο και ενώ έχει ξεκινήσει η σεζόν, ακόμα δεν έχουν ελεγχθεί» αναφέρει.
Η ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών έχει θεσπίσει αυστηρότερους κανόνες για τον αιγιαλό και τις παραλίες. Ωστόσο, κάτοικοι νησιών και παραθαλάσσιων περιοχών υπογραμμίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει πάντα. «Πρέπει να υπάρχει επαρκής ελεύθερος χώρος για όλους, δεν χρειάζεται να υποχρεώνεις τον πολίτη να πληρώσει για να απολαύσει την ημέρα του στη θάλασσα» αναφέρει η 27χρονη Ολγα, η οποία προτιμά τις μη οργανωμένες παραλίες.
Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες Κτηματικές Υπηρεσίες του Δημοσίου του υπουργείου Οικονομικών επιδίδονται σε αγώνα δρόμου για να προλάβουν να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες και τους ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς για την παραχώρηση χιλιάδων τμημάτων αιγιαλού και παραλίας προκειμένου ιδιώτες στη συνέχεια να μπορέσουν να τις αξιοποιήσουν τοποθετώντας ξαπλώστρες, ομπρέλες, καντίνες κ.λπ.
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025 έληξαν μαζικά όλες οι συμβάσεις παραχώρησης απλής χρήσης τμήματος αιγιαλού και παραλίας και πλέον μέσα στο 2026 πρέπει να εξεταστούν ταυτόχρονα και από μηδενική βάση όλες οι παραχωρήσεις των προηγούμενων ετών που τις χειρίζονταν μεταξύ άλλων και οι δήμοι κάθε περιοχής. Πλέον η όλη διαδικασία έχει περάσει αποκλειστικά στο υπουργείο Οικονομικών. Οι διαγωνισμοί και οι παραχωρήσεις γίνονται μόνο ηλεκτρονικά με χιλιάδες αιτήσεις να έχουν υποβληθεί και να μην προλαβαίνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες να τις επεξεργαστούν και να τις ολοκληρώσουν έγκαιρα.
Το πρόβλημα που έχει προκύψει και η λύση που αναμένεται να έρθει με την ψήφιση διάταξης που περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο για τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών έχει να κάνει με την παραχώρηση απλής χρήσης τμήματος αιγιαλού και παραλίας σε όμορη επιχείρηση ή σωματείο χωρίς διαγωνισμό.
Αρκετές από αυτές τις επιχειρήσεις, όπως είναι για παράδειγμα ένα εστιατόριο, μία καφετέρια, ενοικιαζόμενα δωμάτια ή ένα ξενοδοχείο, που δικαιούνται να τοποθετήσουν σε καθορισμένο χώρο στην παραλία μπροστά από την επιχείρησή τους συγκεκριμένο αριθμό ομπρελών, ξαπλώστρες κ.τ.λ., ακόμη δεν έχουν στα χέρια τη σύμβαση παραχώρησης, καθώς δεν έχει προχωρήσει η διαδικασία από πλευράς κράτους για την υπογραφή της, με αποτέλεσμα αν προχωρήσουν από μόνοι τους στην τοποθέτηση – όπως δικαιούνται – ξαπλωστρών και ομπρελών, να κινδυνεύουν με αυστηρά πρόστιμα στην περίπτωση που κάποιος τούς καταγγείλει. Ερχεται, λοιπόν, τώρα το υπουργείο Οικονομικών και φέρνει προς ψήφιση διάταξη προκειμένου να ρυθμίσει την όλη κατάσταση και να δώσει τη δυνατότητα στις όμορες επιχειρήσεις να στήσουν τις ξαπλώστρες τους ακόμα και αν δεν έχουν στα χέρια τους τη σύμβαση και να μην κινδυνεύσουν με πρόστιμα. Παράλληλα, δίνονται κάποιες διευκολύνσεις και σε επιχειρήσεις που είχαν παλιότερες παραβάσεις ή βρίσκονται σε περιοχές που επλήγησαν από τις πλημμύρες του «Daniel».
«Κρύο ντους» στις παραλίες της χώρας: Κοντά στις 3.500 καταγγελίες για αυθαιρεσίες - Ποινές έως και άνω των 60.000
Η παρεμπόδιση της ελεύθερης πρόσβασης του κοινού στη θάλασσα, τον αιγιαλό και την παραλία επισύρει «καμπάνες» από 2.000 ευρώ έως 60.000 ευρώ
Οι καταγγελίες για αυθαιρεσίες και παρανομίες στις παραλίες της χώρας, που έγιναν ήδη στο υπουργείο Οικονομικών στο κατώφλι του Ιουλίου, αγγίζουν τις 3.500.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την ΕΡΤ, τον Ιούνιο ήδη υποβλήθηκαν 2.667 ανώνυμες και επώνυμες καταγγελίες, οι οποίες προστέθηκαν σε περίπου 300 που είχαν φτάσει στο υπουργείο Οικονομικών τον Μάιο.
Από τις υποβληθείσες καταγγελίες περισσότερες από τις μισές έχουν ήδη ελεγχθεί και επιβληθεί με τις προβλεπόμενες ποινές σε ορισμένες περιπτώσεις να ξεπερνούν τις 60.000 ευρώ.
Η παρεμπόδιση της ελεύθερης πρόσβασης του κοινού στη θάλασσα, τον αιγιαλό και την παραλία επισύρει «καμπάνες» από 2.000 ευρώ έως 60.000 ευρώ, ενώ η παρεμπόδιση του ελεγκτικού έργου οποιουδήποτε φορέα, 10.000 ευρώ. Για παράλειψη ανάρτησης της πινακίδας με τα στοιχεία της παραχώρησης «πέφτει» πρόστιμο 1.000 ευρώ.
Στο οπλοστάσιο του ελεγκτικού μηχανισμού και τα drones
Μέχρι τώρα οι έλεγχοι- αυτοψίες γίνονται με συμβατικά μέσα, δηλαδή από κλιμάκια με μεζούρες και με τα παραχωρητήρια ανά χείρας, προκειμένου να διαπιστωθεί αν τηρούνται οι όροι. Ωστόσο, οδεύοντας προς τον Αύγουστο, θα επιστρατευθούν και drones για επόπτευση και αεροφωτογράφηση παραλιών είτε προληπτικά είτε κατόπιν καταγγελιών.
Όπως σημειώνουν αρμόδιες πηγές, η εφαρμογή MyCoast, που «τρέχει» το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, έχει γίνει πολύτιμο «εργαλείο» τόσο για τις ελεγκτικές υπηρεσίες, όσο και για τους πολίτες.
Σε κάθε περίπτωση, τα υψηλά ποσοστά παραβατικότητας του περσινού καλοκαιριού, όπως και οι ακραίες περιπτώσεις αυθαιρεσιών, μέχρι τώρα δεν επαναλαμβάνονται.
Από τη μια τα «τσουχτερά» πρόστιμα και οι άμεσοι έλεγχοι και από την άλλη η αρτιότερη διαγωνιστική διαδικασία παραχώρησης, βελτίωσαν συνολικά την κατάσταση.
Από τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ προκύπτει ότι έγιναν 10.565 παραχωρήσεις, εκ των οποίων οι 982 το τρέχον έτος.
Από το σύνολο των καταγγελιών, οι περισσότερες (1.568) αφορούν σε αυθαίρετη κάλυψη παραλίας, ενώ άλλες 441 σχετίζονται με την παρεμπόδιση της ελεύθερης πρόσβασης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η γεωγραφική κατανομή των καταγγελιών του Ιουνίου, όταν δηλαδή ο κόσμος άρχισε να κατακλύζει τις παραλίες.
Πρωτιά στις παραβάσεις για τις παραλίες της Ανατολικής Αττικής και της Χαλκιδικής
Ο «χάρτης» των παραβάσεων δείχνει: Αιτωλοακαρνανία: 33. Ανατολική Αττική: 396, εκ των οποίων οι 106 στην περιοχή του Σαρωνικού. Άνδρος: 10. Αργολίδα: 17. Αρκαδία: 4. Αχαΐα: 51. Βοιωτία:1. Δυτική Αττική: 9. Έβρος: 16. Εύβοια: 72. Ζάκυνθος: 50. Ηλεία: 12. Ηράκλειο Κρήτης: 45. Θάσος: 84. Θεσπρωτία: 17. Θεσσαλονίκη: 65. Θήρα: 21. Ικαρία: 10. Ιωάννινα: 5. Καβάλα: 64. Κάλυμνος: 35. Κάρπαθος: 7. Καστοριά: 3. Κέα- Κύθνος: 7. Κέρκυρα: 79. Κεφαλλονιά: 17. Κορινθία: 101 εκ των οποίων οι 52 στην περιοχή του Κιάτου. Κως: 24. Λακωνία: 9. Λάρισα: 25. Λασίθι: 15. Λέσβος: 13. Λευκάδα: 37. Λήμνος: 8. Μαγνησία: 189. Μεσσηνία: 62. Μήλος: 13. Μύκονος: 33. Νάξος: 20. Νησιά Αργοσαρωνικού: 59. Νότια Αττική: 29. Ξάνθη: 3. Πάρος: 35. Πειραιάς: 4. Πιερία: 39. Πρέβεζα: 133. Ρέθυμνο: 16. Ροδόπη: 9. Ρόδος: 164. Σάμος: 12. Σποράδες: 28. Σύρος: 12. Τήνος: 15. Φθιώτιδα: 6. Φωκίδα: 7.
Οι ποινές
Όσον αφορά στην εφαρμογή των ποινών, σε περίπτωση κατάληψης αιγιαλού και παραλίας, χωρίς να υπάρχει σύμβαση παραχώρησης ή καθ' υπέρβαση της σύμβασης παραχώρησης, η Κτηματική Υπηρεσία εκδίδει πράξη άμεσης απομάκρυνσης. Με την πράξη αυτή διατάσσεται η απομάκρυνση εντός 48 ωρών των κινητών στοιχείων που έχουν τοποθετηθεί επί του αιγιαλού και της παραλίας, ανεξαρτήτως του χρόνου κατά τον οποίο έγινε η αυθαίρετη κατάληψη. Σε περίπτωση παράνομης κατασκευής έργων στον αιγιαλό ή την παραλία, τα έργα αυτά κατεδαφίζονται.
Επιπλέον, σε περίπτωση οικονομικής δραστηριότητας σε αιγιαλό ή παραλία που έχει καταληφθεί χωρίς να υπάρχει σύμβαση παραχώρησης (π.χ. beach bar), η Κτηματική Υπηρεσία ή ο οικείος δήμος, μαζί με την πράξη άμεσης απομάκρυνσης, εκδίδει και διαταγή σφράγισης και διακοπής λειτουργίας της επιχείρησης στον χώρο που έχει καταληφθεί, ενώ εντός 24 ωρών ο χώρος που έχει καταληφθεί, σφραγίζεται με ταινία και τοποθετείται πινακίδα που αναφέρει τη σφράγιση και τον λόγο αυτής, καθώς και την απαγόρευση εισόδου στον σφραγισμένο χώρο, τουλάχιστον στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα.
Στο επίπεδο των προστίμων:
• *Αυθαίρετη κατασκευή έργου ή διαμόρφωση σε αιγιαλό ή παραλία, συνεπάγεται πρόστιμο τετραπλάσιο του ανταλλάγματος, το οποίο πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό των ετών και μέχρι πέντε έτη, από τότε που έχει ανεγερθεί η αυθαίρετη κατασκευή ή έχει γίνει η αυθαίρετη διαμόρφωση και αποκλεισμός του παραβάτη από κάθε διαδικασία παραχώρησης αιγιαλού και παραλίας για δέκα έτη μετά την επιβολή της κύρωσης. Το πρόστιμο επιβάλλεται πέραν των πολεοδομικών προστίμων που επιβάλλουν οι αρμόδιες αρχές.
• *Αυθαίρετη κατάληψη αιγιαλού ή παραλίας χωρίς σύμβαση παραχώρησης, επισύρει πρόστιμο που ανέρχεται στο τετραπλάσιο του ανταλλάγματος που θα αντιστοιχούσε στην καταληφθείσα έκταση και αποκλεισμός του παραβάτη από κάθε διαδικασία παραχώρησης αιγιαλού και παραλίας για πέντε έτη μετά από την επιβολή της κύρωσης. Σε περίπτωση δεύτερης παράβασης, αν η κατάληψη έχει γίνει από λειτουργούσα όμορη επιχείρηση, η λειτουργία της αναστέλλεται επί δέκα ημέρες, η ταμειακή της μηχανή σφραγίζεται με απόφαση της ΑΑΔΕ και ο παραβάτης αποκλείεται από κάθε διαδικασία παραχώρησης αιγιαλού και παραλίας για δέκα έτη μετά από την επιβολή της κύρωσης.
• *Κατάληψη αιγιαλού ή παραλίας καθ' υπέρβαση της σύμβασης παραχώρησης, πρόστιμο που ανέρχεται στο τετραπλάσιο του ανταλλάγματος, όπως αυτό προκύπτει με βάση τον μαθηματικό τύπο, για την έκταση που δεν καλύπτεται από έγκυρη σύμβαση παραχώρησης. Αν η υπέρβαση ανέρχεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 30% της παραχωρηθείσας έκτασης