Πρωτοσυναντήθηκε με τη Φραγκογιαννού το 1998, αφήνοντας έντονο, διαχρονικό αποτύπωμα. Τώρα η Λυδία Κονιόρδου επιστρέφει με τους ίδιους, σχεδόν, συνεργάτες, στη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Η παράσταση, σε διασκευή-σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη, κάνει πρεμιέρα στο καινούργιο θέατρο Eργον, την 1η Οκτωβρίου.
Γιατί επιστρέφετε στη «Φόνισσα»;
«Με κέρδισε η πρόταση του Χατζάκη που μέσα απ' τον λόγο του Παπαδιαμάντη, μέσω της γλώσσας του, μας οδηγεί σε ένα ταξίδι σε όλη την ιστορία του ελληνικού πολιτισμού. Αισθάνομαι ότι ο λόγος του ευωδιάζει και αναδύει μια ασύλληπτη μυστική αύρα και νιώθω ευλογημένη που τον εκφέρω. Στην παράσταση έχει παραμείνει ανέπαφος. Eχω παίξει σε πολλές σημαντικές παραστάσεις και νιώθω τυχερή γι' αυτό. Απλά αυτό το πρόσωπο δεν το 'χω αφήσει ποτέ. Hθελα να ξαναγίνει. Τότε ήμουν πολύ νέα, είχα τρομάξει, ένιωθα μικρή, λίγη. Και έγινε μια κάθοδος στον Aδη και ταυτόχρονα μια υπέρβαση του εαυτού μου. Τώρα είμαι πιο ώριμη. Σαν να βαφτίζομαι μέσα σε ένα καθάριο νερό και να ξαναβρίσκω τον εαυτό μου».
Παραμένει σημερινό;
«Είναι τώρα, ούτε καν χθες. Νιώθω ότι σήμερα έχουμε μεγαλύτερη ανάγκη να δούμε τέτοιου είδους θέατρο, να πούμε ότι το θέατρο μπορεί να είναι και έτσι. Eχει την αυθεντικότητα και την αφαιρετικότητα του ουσιώδους. Δεν έχει τίποτα το διακοσμητικό, το εξωτερικό. Είναι ένα ταξίδι πνευματικό, εσωτερικό, η σκέψη ενός απλού ανθρώπου με οδηγό τον Παπαδιαμάντη».
Και η θεματολογία της ακουμπά την εποχή μας...
«Ναι, είναι αυξημένο το ενδιαφέρον για το θέμα, για τη βία που υφίσταται η γυναίκα πριν καλά-καλά γεννηθεί. Ο κόσμος έχει ανάγκη να συνδεθεί αλλά όχι με τη σκοτεινή όψη. Είναι καταπληκτικό αυτό με τον Παπαδιαμάντη. Εμφανίζει όλη τη σκοτεινιά της ανθρώπινης ψυχής αλλά ο λόγος του την καθαίρει και αναδύεται διαυγής, καθαρή, φωτεινή. Γιατί έχει χιούμορ, σαρκασμό – φεύγεις με μειδίαμα. Σε βοηθά να καταλάβεις και τον ίδιο σου τον εαυτό. Eνα τέτοιο βάφτισμα έχουμε πάντα ανάγκη».
«Καλύτερα να μη γεννιόταν κορίτσι». Iσχύει ακόμα;
«Ναι, για κάποια μέρη του κόσμου αυτό είναι σίγουρο. Είναι πολύ βαθιά ακόμα η υποτίμηση της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα – δεν είναι μόνο τα στατιστικά στοιχεία ή τα μισθολογικά. Και η γυναίκα για να επιβιώσει αναγκάζεται να μιμηθεί ανδρικά στοιχεία και ιδιότητες και να προδώσει την ουσία της φύσης της, που μόνο προσφέρει στον πολιτισμό μας. Oντας όμως υποτιμημένη αναγκάζεται να γίνει ένα είδος τραβεστί, να ντυθεί δηλαδή κάτι που δεν της αρμόζει. Πρέπει ν' αποδείξει ότι είναι πιο άνδρας απ' τους άνδρες για να την αποδεχθεί αυτός ο πολιτισμός. Το βλέπουμε και σε γυναίκες πολιτικούς – πόσο αδυσώπητες συχνά έχουν υπάρξει.
Oταν όμως της στερείται ο ζωτικός χώρος να εκφράσει τον θηλυκό της εαυτό, κι αυτός ο θηλυκός εαυτός της υποτιμάται, περιγελάται, γίνεται αντικείμενο αγοραπωλησίας, βιασμού, τότε αυτοφαρμακώνεται. Και το φαρμάκι το διοχετεύει στην κοινωνία είτε μέσα απ' τα παιδιά της είτε σε όποια έκφανση της παρουσιάζεται. Εγώ αυτό δεν το βλέπω ν' αλλάζει εκτός αν γίνει μια πολύ βαθιά, και στα δύο φύλα, συνειδητοποίηση και της άλλης όψης μέσα τους. Λέγοντας αυτό το κείμενο νιώθω να με συγκλονίζει και να με δονεί. Oπως όταν το πρωτοδιάβασα και κατάλαβα ότι δεν είναι ο Παπαδιαμάντης αυτό που θέλουν να μας δείξουν, ένας θεοσεβούμενος. Ναι, ήταν χριστιανός, αλλά με το έργο του μας αποκαλύπτει την ανθρώπινη ψυχή. Και στο τέλος την αποδίδει, πέρα απ' τη θεϊκή και την ανθρώπινη δικαιοσύνη, στη θάλασσα, στην πηγή της ζωής».
Τι σας δυσκολεύει στον ρόλο;
«Το πιο δύσκολο στη Φραγκογιαννού είναι να ξεχάσεις αυτά που ξέρεις, αφού πρώτα τα έχεις μάθει πολύ καλά – είναι σαν παρτιτούρα. Και να ξαναγίνεις αθώος για ν' αναδυθούν πιθανώς καινούργια πράγματα. Υπάρχει η αθωότητα ενός ανθρώπου που βιώνει έκπληκτος αυτά που του προκύπτουν – και που τον οδηγεί η φύση του: Η περίφημη φράση του Παπαδιαμάντη "Οσο το συλλογίζεται κανείς, ψηλώνει ο νους του". Τα περισσότερα πράγματα που μας συμβαίνουν στη ζωή ανήκουν σε έναν χώρο άγνωστο, κι εκεί είμαστε αθώοι. Αναμετριέται η ευθύνη του συνειδητού ανθρώπου με την αποκάλυψη αυτού που δεν ξέρει. Αυτή είναι η συνάντηση, η διαλεκτική σχέση. Οταν σβήσει η μία πλευρά, η άλλη γίνεται τέρας... Η συνύπαρξη των δύο αντιθέτων είναι που μ' ενδιαφέρει στο θέατρο».
Κλείνετε φέτος 50 χρόνια στο θέατρο...
«Πράγματι. Απ' το 1975 που έπαιξα πρώτη φορά, καλοκαίρι, στον Χορό της Ασπασίας Παπαθανασίου, μαθήτρια ακόμα της Δραματικής του Εθνικού, στην "Ηλέκτρα" του Σοφοκλή. Ηταν πρωτοπόρα στην εποχή της η Ασπασία».
Πρώτος μεγάλος ρόλος;
«Δίπλα στον Κουν, επί δέκα χρόνια, ήταν μια περίοδος μαθητείας. Η πρώτη φορά που όλα αυτά που έμαθα από τον Κουν τα ενέταξα σε έναν ρόλο ήταν, αναμφίβολα, στην "Ηλέκτρα" του Τσιάνου. Παίξαμε παντού, σε όλη τη Θεσσαλία, σε κάθε χωριουδάκι. Καταπληκτική εμπειρία – τη βάζω πάνω κι από της Επιδαύρου. Το να παίζεις σε απλούς ανθρώπους, στο χωριό τους, αισθάνεσαι μια τέτοια ευθύνη, να τους δώσεις ό,τι πιο πολύτιμο και καθάριο έχεις μέσα σου – δεν μπορείς να πεις ψέματα. Το στοιχείο της αυθεντικότητας μέσα στη δουλειά είναι κάτι που προσπάθησα να κρατήσω. Το ζητούσε ο Κουν, το απαιτούσε – τιμιότητα, ειλικρίνεια. Με τον Τσιάνο ήταν και η φύση της δουλειάς τέτοια που δεν μπορούσες να κάνεις αλλιώς. Επρεπε να δώσω το μεδούλι. Δεν πρόδωσα καμία παράσταση. Κι αυτό έγινε ο οδηγός μου στο θέατρο».
Ποια γεύση κρατάτε ως τώρα;
«Είναι ένα πολύ μεγάλο ταξίδι. Υπήρξα πάρα πολύ τυχερή, πρώτα από ένα ένστικτο δικό μου που με οδηγούσε να κατευθυνθώ προς τις σωστές επιλογές και συνεργασίες – Κουν, Θεσσαλικό, Βογιατζής, Χατζάκης, Βασίλιεφ, Μπομπ Ουίλσον, Κούρκουλος. Και μαζί μια απέχθεια σε αυτό που αποκαλούμε θεατρινισμό. Στη συνέχεια άρχισα να δουλεύω με την ενέργεια του σώματος για να μπορέσω να οδηγηθώ σε αυτό που εγώ αποκαλώ υπέρβαση του εαυτού μου. Από ένα σημείο και μετά δεν μου έφτανε η δική μου αλήθεια – να ξύνω τις πληγές μου και να τις ξαναματώνω. Επρεπε να διαβώ το κατώφλι που με συνδέει με το συλλογικό – κι όχι με το προσωπικό μου δραματάκι. Κι όταν μπήκα σ' αυτό το ποτάμι, άρχισαν να αναδύονται όλα, σαν ενδιάμεσος: Ενα είδος καλλιτεχνικής κατάληψης από ένα πνεύμα που σε οδηγεί και μιλάει μέσα από σένα».
«Εκκρεμότητες» έχετε;
«Είναι πολλά έργα, πολλά απ' αυτά ανδρικοί ρόλοι. Αισθάνομαι ότι στο θέατρο δεν υπάρχει φύλο γι' αυτό και θα μου άρεσε να δουλέψω ρόλους ανδρικούς – όπως φέτος η Γουλιώτη με τον Αμλετ. Μ' αρέσουν οι πιο λοξές απόπειρες. Με αυτή την έννοια, ναι, υπάρχουν πράγματα. Απ' την άλλη, όταν βλέπω κάτι καλό από άλλους, χαίρομαι, σαν να το κάνω εγώ. Αισθάνομαι γεμάτη».