Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου, 1 το μεσημέρι. Στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικόν» δεκάδες ασθενείς σε ράντζα κατακλύζουν τους διαδρόμους, ως αποτέλεσμα μεγάλης και δύσκολης ολονύκτιας εφημερίας. Ανάμεσά τους και άνθρωποι που δεν προσήλθαν στην εφημερία, αλλά βρίσκονται στο νοσοκομείο επί μήνες, ορισμένοι μάλιστα για περισσότερο από χρόνο, χωρίς να χρήζουν ιατρικής φροντίδας. Είναι τα λεγόμενα «κοινωνικά περιστατικά».
Άνθρωποι που προσέρχονται στα νοσοκομεία για ένα ιατρικό ζήτημα και, όταν πλέον δεν χρειάζονται νοσηλεία, παραμένουν εκεί, καθώς δεν έχουν πού αλλού να απευθυνθούν.
Άνθρωποι ξεχασμένοι από τις οικογένειές τους – όσοι έχουν – οι οποίοι καταλήγουν να παραμένουν σε ένα νοσοκομείο όχι επειδή χρειάζονται ιατρική φροντίδα, αλλά επειδή δεν υπάρχει άλλη δομή να τους υποδεχθεί. Μια ευθύνη που, σε αυτές τις περιπτώσεις, θα έπρεπε να αναλαμβάνει η πολιτεία, εξασφαλίζοντας την κατάλληλη φροντίδα.
Οι εικόνες στο νοσοκομείο «Αττικόν» την επομένη της εφημερίας ήταν «γροθιά στο στομάχι». Ένας κύριος μεγάλης ηλικίας, ξαπλωμένος στην κλίνη του, κουλουριασμένος, δεν μπορεί να ανοίξει ούτε τα βλέφαρά του. Είναι «αγνώστων στοιχείων», σχολιάζουν μεταξύ τους εργαζόμενοι. Ο άνθρωπος ζει στο νοσοκομείο επί μήνες, μέσα σε θάλαμο μιας Παθολογικής Κλινικής. Παρότι αναπτύχθηκαν ράντζα στους διαδρόμους, τον ίδιο δεν τον μετακίνησαν από τον θάλαμο. Δεν άντεχαν οι νοσηλευτές, βλέποντας την κατάστασή του... Έξω από τον θάλαμο νοσηλείας, σε ράντζα, τουλάχιστον άλλα έξι «κοινωνικά περιστατικά». Μεταξύ αυτών, ένας νέος άνθρωπος, είναι δεν είναι 30 ετών. Το πρόσωπό του, καλυμμένο. Δείχνει να κοιμάται. Ζει στο νοσοκομείο για περισσότερο από ενάμιση χρόνο. Ουδείς γνωρίζει περισσότερα.
Υποκαθιστώντας το κράτος
Ελλείψει δομών κοινωνικής πρόνοιας, τα σημερινά νοσοκομεία του ΕΣΥ έχουν αναλάβει και αυτόν τον ρόλο. Έχουν μετατραπεί, χωρίς να είναι αυτή η αποστολή τους, σε καταφύγια ανθρώπων, υποκαθιστώντας ένα κράτος πρόνοιας που αδυνατεί να τους προσφέρει μια στέγη, ένα πιάτο φαΐ, φροντίδα και προστασία.
Οι υγειονομικοί υπολογίζουν ότι τα «κοινωνικά περιστατικά» που παραμένουν σήμερα στα Νοσηλευτικά Ιδρύματα ξεπερνούν τα 500. Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, δεν αποτυπώνει το σύνολο του προβλήματος.
«Σε αυτόν δεν περιλαμβάνονται τα παιδιά που προσέρχονται στα νοσοκομεία κατόπιν εισαγγελικής εντολής, ούτε τα ογκολογικά και ψυχιατρικά περιστατικά» επισημαίνει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων Δημοσίων Νοσοκομείων (ΠΟΕΔΗΝ) Μιχάλης Γιαννάκος. Όπως εξηγεί, εάν στον αριθμό αυτόν προστεθούν οι ογκολογικοί ασθενείς που βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο της νόσου και χρειάζονται νοσηλευτική φροντίδα, καθώς και οι ψυχιατρικοί ασθενείς που αδυνατούν να επιστρέψουν στην κοινότητα, ο πραγματικός αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι που κοιμούνται στα νοσοκομεία χωρίς να χρειάζονται ιατρική φροντίδα είναι παρατημένοι από την οικογένειά τους. Αλλοι δεν παίρνουν σύνταξη ή λαμβάνουν ένα μικρό επίδομα και δεν μπορούν να ζήσουν, άλλοι δεν έχουν ρεύμα στο σπίτι τους, άλλοι είναι αλλοδαποί που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα. Αν φύγουν από εδώ, θα επιστρέψουν στα παγκάκια» λέει ο πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων του Νοσοκομείου «Αττικόν», Γιάννης Πλαγιαννάκος. Στο νοσοκομείο του τα κοινωνικά περιστατικά υπολογίζονται στα 20 με 25.
Άλλα τόσα «κοινωνικά περιστατικά» εκτιμάται ότι παραμένουν και στο ΚΑΤ. «Είναι περιστατικά που απαιτούν στεγαστικές λύσεις, λύσεις σε ενδιάμεσες δομές αποθεραπείας, ακόμη και αποκατάστασης. Παρατηρείται μια σταδιακή αύξησή τους την τελευταία δεκαετία» εξηγεί η κοινωνική λειτουργός και πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων στο ΚΑΤ, Βούλα Πάκου. Πρόκειται, όπως λέει, για ανθρώπους που, ενώ μπορούν να πάρουν εξιτήριο από ιατρικής πλευράς, δεν υπάρχει η κατάλληλη δομή για να τους υποδεχθεί και να τους προσφέρει την απαραίτητη μετανοσοκομειακή φροντίδα.
Η αναζήτηση λύσης συχνά ξεκινά από τις κοινωνικές υπηρεσίες του Νοσοκομείου, οι οποίες απευθύνονται στους δήμους για την εξεύρεση στεγαστικής δομής. «Η πλειοψηφία των δήμων δεν έχουν αντίστοιχες δομές, ενώ πολλαπλασιάζονται οι ιδιωτικές δομές αποθεραπείας, φιλοξενίας και αποκατάστασης αξιοποιώντας αυτό το κενό» σημειώνει η κυρία Πάκου, περιγράφοντας ένα αδιέξοδο που αφήνει τους ανθρώπους να παραμένουν στο νοσοκομείο, ακόμη και όταν δεν χρειάζονται πλέον νοσηλεία.
Ακόμη μεγαλύτερο είναι το κενό στην περίπτωση των αστέγων με κινητικά προβλήματα. Το αποτέλεσμα είναι ότι άνθρωποι που δεν χρειάζονται πλέον οξεία ιατρική φροντίδα εξακολουθούν να παραμένουν σε ένα ήδη επιβαρυμένο νοσοκομειακό περιβάλλον. Και την ίδια στιγμή, ένα νοσοκομειακό κρεβάτι παραμένει δεσμευμένο, ενώ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για έναν ασθενή που χρειάζεται πραγματικά νοσηλεία.
Ανάλογη θέση διατυπώνει και η παθολόγος-εντατικολόγος της Δ' Παθολογικής Κλινικής του Ιπποκρατείου Θεσσαλονίκης, Χριστίνα Κυδώνα. «Είναι φαινόμενο της τελευταίας δεκαετίας που βαίνει επιδεινούμενο. Πέρα από το γεγονός ότι δεν υφίσταται προνοιακή δομή για τη φιλοξενία αυτών των ανθρώπων, αυξάνεται και η ακραία φτωχοποίηση. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο μοναχικούς ανθρώπους ή άστεγους, αλλά και εκείνους που το περιβάλλον τους δεν μπορεί ή δεν θέλει να υποστηρίξει. Γι' αυτό λέω ότι το πρόβλημα είναι βαθιά ταξικό. Η κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου ψάχνει για λύσεις, συχνά χωρίς αποτέλεσμα. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να "συμμαζέψει" λίγο τα οικονομικά του ανθρώπου, μήπως και καταφέρει να εισαχθεί σε κάποια ιδιωτική δομή» σημειώνει.
Σύμφωνα με την ίδια, η παραμονή αυτών των ανθρώπων στα νοσοκομεία έχει κόστος και για τους ίδιους και για το Σύστημα Υγείας. «Η διαμονή τους στα νοσοκομεία», συνεχίζει, «αφενός αυξάνει τη νοσηρότητά τους, αφετέρου δεσμεύει πολύτιμες κλίνες. Ακόμη και με την ψυχρή οικονομική λογική να το δει κανείς, θα συνέφερε το κράτος να σχεδιάσει και να δημιουργήσει τις απαραίτητες δομές».
Οι κοινωνικές υπηρεσίες
Το αδιέξοδο στη μετανοσοκομειακή φροντίδα των ασθενών αποτυπώνεται και στην αδυναμία των κοινωνικών υπηρεσιών των δήμων να ανταποκριθούν στις ανάγκες, καθώς παραμένουν υποστελεχωμένες και χωρίς τις απαραίτητες υποδομές. Το πρόβλημα επισημαίνει ο νευροχειρουργός και διευθυντής στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας, Πάνος Παπανικολάου. Στο νοσοκομείο, αυτή την περίοδο, φιλοξενούνται περίπου 10 έως 15 «κοινωνικά περιστατικά» στις παθολογικές κλινικές.
«Για τους ενηλίκους η μοναδική υπηρεσία στην οποία μπορούμε να απευθυνθούμε ως νοσοκομείο είναι οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων, εκεί όπου ο ασθενής είναι δημότης. Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων είναι υποστελεχωμένες και χωρίς υποδομές» σημειώνει.
Όπως υπογραμμίζει, η ευθύνη για τη φροντίδα αυτών των ανθρώπων δεν μπορεί να μετακυλίεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση ή σε πρωτοβουλίες πολιτών. «Πρέπει και για τα παιδιά και για τους ενήλικες την ευθύνη να την έχουν τα αντίστοιχα υπουργεία» τονίζει. Σύμφωνα με τον ίδιο, η λύση θα πρέπει να αναζητείται άμεσα και σε κεντρικό επίπεδο. Η κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου θα πρέπει να μπορεί να απευθύνεται στο κεντρικό κράτος και να εξασφαλίζεται χωρίς καθυστέρηση ένας χώρος φιλοξενίας για τον άνθρωπο που, μετά το εξιτήριό του, δεν έχει πού να επιστρέψει.