Tο Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η πρώτη κατοικία δεν μπορεί να κατασχεθεί και να περιληφθεί σε πρόγραμμα πλειστηριασμού, εφόσον υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να ικανοποιήσουν το ύψος της οφειλής.
Νέα δεδομένα για την προστασία της πρώτης κατοικίας των οφειλετών του Δημοσίου δημιουργεί απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας. Οι ανώτατοι δικαστές έκριναν ότι, πριν από την κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να έχουν ελέγξει και να έχουν αποκλείσει με τεκμηρίωση ότι υπάρχει άλλη περιουσία για την ικανοποίηση της οφειλής. Παράλληλα, η απόφαση δίνει τη δυνατότητα ακόμη και ακύρωσης του πλειστηριασμού του μοναδικού περιουσιακού στοιχείου του οφειλέτη.
«Μπλόκο» σε κατασχέσεις και πλειστηριασμούς
Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ, υπό τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη, βάζει φραγμό στην κατάσχεση και τον πλειστηριασμό της πρώτης κατοικίας που αποτελεί οικογενειακή στέγη, για οφειλές προς το Δημόσιο, την Εφορία κ.λπ. Σύμφωνα με τους συμβούλους Επικρατείας, η οικογενειακή κατοικία δεν μπορεί να κατασχεθεί και να περιληφθεί σε πρόγραμμα πλειστηριασμού εφόσον ο οφειλέτης διαθέτει άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να καλύψουν το ύψος της οφειλής.
Η απόφαση καλύπτει όλες τις οφειλές προς το Δημόσιο, τις ΔΟΥ, τους ΟΤΑ, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, δηλαδή όλες όσες εισπράττονται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι, κατά την απόφαση, ο οφειλέτης μπορεί πλέον να ασκήσει ανακοπή σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας: από την κοινοποίηση της κατασχετήριας έκθεσης του ακινήτου έως και την έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού. Μέχρι τώρα είχε γίνει δεκτό ότι η ανακοπή μπορούσε να ασκηθεί μόνο στο αρχικό στάδιο της κατασχετήριας έκθεσης.
Η ιστορική υπόθεση
Η υπόθεση αφορούσε πλειστηριασμό ακινήτου στο Μοσχάτο, που ανήκε κατά το ήμισυ σε διευθύνοντα σύμβουλο ανώνυμης βιομηχανικής εταιρείας, λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών της εταιρείας προς το Δημόσιο ύψους 142.917 ευρώ.
Ο διευθύνων σύμβουλος άσκησε ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών. Υποστήριξε ότι η ένταξη του 50% της κατοικίας όπου διαμένει η οικογένειά του στον πλειστηριασμό παραβιάζει τις συνταγματικές επιταγές για την προστασία του γάμου, της οικογένειας και της οικογενειακής στέγης. Επικαλέστηκε επίσης την αρχή της αναλογικότητας, αφού το ακίνητο ήταν η μοναδική του κατοικία και το Δημόσιο θα μπορούσε να στραφεί πρώτα κατά της λοιπής ακίνητης περιουσίας του.
Το Πρωτοδικείο δέχθηκε την ανακοπή και ακύρωσε το πρόγραμμα πλειστηριασμού, κρίνοντας ότι αντέκειτο στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας. Το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών απέρριψε την έφεση του Δημοσίου ως αβάσιμη. Το Δημόσιο προσέφυγε τότε στο ΣτΕ, ζητώντας αναίρεση της εφετειακής απόφασης λόγω εσφαλμένης ερμηνείας του Συντάγματος, του ΚΕΔΕ και του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας.
Η αιτιολογία του ΣτΕ
Το ΣΤ΄ Τμήμα, με εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου, απέρριψε την αίτηση του Δημοσίου. Υπογράμμισε ότι η κατοικία, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας. Η μέριμνα αυτή ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων υπό την εγγύηση του κράτους, την οποία οφείλουν να διασφαλίζουν όλα τα κρατικά όργανα, σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος.
Οι σύμβουλοι Επικρατείας επισήμαναν ότι, με βάση την αρχή της αναλογικότητας που απορρέει από την αρχή του κράτους δικαίου, όταν ένα μέτρο οδηγεί στη στέρηση της κατοικίας ενός προσώπου, πρέπει σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και από οποιοδήποτε κρατικό όργανο να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο. Με άλλα λόγια, πρέπει να έχει εξαντληθεί κάθε προσπάθεια ικανοποίησης του δημόσιου σκοπού με άλλα πρόσφορα και ηπιότερα μέτρα.
Τέλος, το δικαστήριο τονίζει ότι, σύμφωνα με τον ΚΕΔΕ, η κατάσχεση ακινήτου που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του είναι νόμιμη μόνο όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και αποκλειστεί τεκμηριωμένα η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων κατάλληλων για την ικανοποίηση της συγκεκριμένης αξίωσης. Διαφορετικά, η επιλογή του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη. Η παρανομία αυτή δεν περιορίζεται στην κατασχετήρια έκθεση, αλλά επεκτείνεται και στις επόμενες πράξεις της διαδικασίας των πλειστηριασμών.