Η πενταετία επανέρχεται ως βασικός κανόνας για χρήσεις έως το 2017 - Οι εξαιρέσεις παραμένουν, αλλά το βάρος απόδειξης πέφτει στη Διοίκηση
• Το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση 1246/2026 έκρινε αντισυνταγματική την εικοσαετή παραγραφή και απέρριψε τη μεταβατική δεκαετία, επαναφέροντας την πενταετία ως βασικό όριο φορολογικού ελέγχου.
• Η απόφαση αμφισβητεί φόρους και πρόστιμα για υποθέσεις φοροδιαφυγής των ετών 2013-2017 που είχαν στηριχθεί αποκλειστικά στις παραταθείσες προθεσμίες παραγραφής.
• Η ΑΑΔΕ οφείλει πλέον να επανεξετάσει τους σχετικούς φακέλους και να διαχωρίσει όσες υποθέσεις έχουν παραγραφεί από εκείνες που διαθέτουν άλλη νόμιμη βάση.
• Η νέα νομολογία δεν επιφέρει αυτόματη διαγραφή χρεών ή ακύρωση τελεσίδικων αποφάσεων, αλλά δημιουργεί το νομικό πλαίσιο για αμφισβήτηση καταλογισμών που υπερβαίνουν την πενταετία.
Τι ελέγχεται σε κάθε φάκελο
Με τα νέα δεδομένα, κρίσιμο δεν είναι απλώς πότε ξεκίνησε ο έλεγχος. Εξετάζονται η προθεσμία παραγραφής, η έκδοση και η εμπρόθεσμη κοινοποίηση της οριστικής καταλογιστικής πράξης, καθώς και η διάταξη στην οποία στηρίχθηκε η Διοίκηση. Η εντολή ελέγχου ή ένας προσωρινός προσδιορισμός δεν υποκαθιστούν τον ολοκληρωμένο καταλογισμό.
Η βασική πενταετία υπολογίζεται από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο έληγε η προθεσμία υποβολής της δήλωσης. Τα ακόλουθα παραδείγματα αφορούν αυτόν τον κανόνα, χωρίς ειδική παράταση, αναστολή ή άλλη νόμιμη εξαίρεση. Οι ημερομηνίες δεν εφαρμόζονται αδιακρίτως σε κάθε φόρο και κάθε δήλωση.
Παραδείγματα εφαρμογής για τις χρήσεις 2013-2017
• Χρήση 2013: Η βασική πενταετία έληξε στις 31.12.2019, ενώ η επίμαχη δεκαετία έφθανε έως το τέλος του 2024. Πρόστιμο που καταλογίστηκε το 2020, με αποκλειστικό έρεισμα τη φοροδιαφυγή, προσκρούει στην παραγραφή. Αντίθετα, εμπρόθεσμος καταλογισμός μέσα στο 2019 δεν ανατρέπεται για αυτόν τον λόγο. Αυτή είναι η χρήση που εξέτασε το ΣτΕ.
• Φορολογικό έτος 2014: Η βασική προθεσμία έληξε στις 31.12.2020, αντί για τις 31.12.2025 που προέκυπταν από τη δεκαετία. Επομένως, πράξη που κοινοποιήθηκε το 2023 και θεωρήθηκε εμπρόθεσμη αποκλειστικά λόγω φοροδιαφυγής μπορεί να αμφισβητηθεί ως εκπρόθεσμη. Καταλογισμός που ολοκληρώθηκε νόμιμα πριν εκπνεύσει το 2020 δεν επηρεάζεται από τη συγκεκριμένη ανατροπή.
• Φορολογικό έτος 2015: Η βασική πενταετία συμπληρώθηκε στις 31.12.2021, ενώ η μεταβατική δεκαετία έφθανε στις 31.12.2026. Για παράδειγμα, καταλογισμός του 2024 δεν διασώζεται μόνο επειδή η εφορία είχε χαρακτηρίσει την υπόθεση φοροδιαφυγή. Το ίδιο ισχύει για νέο καταλογισμό μέσα στο 2026: απαιτείται διαφορετική νόμιμη βάση για την υπέρβαση της πενταετίας.
• Φορολογικό έτος 2016: Η βασική προθεσμία έληξε στις 31.12.2022, αντί του τέλους του 2027 που προέκυπτε από τη δεκαετία. Αν η εφορία καταλόγισε φόρο το 2025 επικαλούμενη αποκλειστικά φοροδιαφυγή, ο καταλογισμός τίθεται υπό αμφισβήτηση. Αν η πράξη είχε κοινοποιηθεί εμπρόθεσμα το 2022, η νέα νομολογία δεν την ανατρέπει λόγω παραγραφής.
• Φορολογικό έτος 2017: Η βασική πενταετία έληξε της 31.12.2023, ενώ η δεκαετία έφθανε έως της 31.12.2028. Πράξη του 2025 ή καταλογισμός μέσα στο 2026 δεν μπορεί, συνεπώς, να στηριχθεί μόνο στον χαρακτηρισμό της παράβασης ως φοροδιαφυγής. Αντίθετα, εμπρόθεσμη πράξη του 2023 δεν επηρεάζεται για αυτόν τον λόγο.
Ποιες εξαιρέσεις παραμένουν
Η ΑΑΔΕ θα προβεί σε έλεγχο ανά υπόθεση. Για τα έτη 2014-2017, η υποβολή δήλωσης μέσα στο πέμπτο έτος μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να μεταθέσει τη λήξη κατά ένα έτος. Δεν ισχύει, επομένως, ότι κάθε εκπρόθεσμη δήλωση δημιουργεί αυτομάτως οκταετή παραγραφή.
Διαφορετική περίπτωση αποτελούν τα πραγματικά νέα ή συμπληρωματικά στοιχεία. Μπορούν να θεμελιώσουν μεγαλύτερη προθεσμία μόνον όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του εφαρμοστέου καθεστώτος. Η Διοίκηση οφείλει να τεκμηριώσει ότι πρόκειται πράγματι για στοιχεία που δεν μπορούσε να γνωρίζει εγκαίρως. Η μεταγενέστερη αξιολόγηση ήδη διαθέσιμων δεδομένων δεν αρκεί από μόνη της.
Ειδικοί κανόνες ισχύουν επίσης για τη μη υποβολή δήλωσης, ανάλογα με τη χρήση και τη φορολογία. Δεν αποδίδεται δηλαδή δεκαετία σε όλες τις παλαιές υποθέσεις.
Όχι αυτόματη διαγραφή
Η νέα νομολογία πάντως δεν μηδενίζει αυτομάτως οριστικοποιημένες πράξεις ούτε ανατρέπει συλλήβδην δεδικασμένα. Το διαδικαστικό στάδιο κάθε διαφοράς παραμένει καθοριστικό. Επίσης, η παραγραφή του δικαιώματος καταλογισμού διαφέρει από την παραγραφή είσπραξης μιας νόμιμα βεβαιωμένης οφειλής.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, δεν αρκεί πλέον η επίκληση φοροδιαφυγής για να παρακαμφθεί η πενταετία. Για κάθε μεταγενέστερο καταλογισμό χρειάζεται αυτοτελής νόμιμη θεμελίωση. Διαφορετικά, ανοίγει ο δρόμος αμφισβήτησής του λόγω παραγραφής.