Ως πρόεδρος της Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη και το Ισραήλ, η Πιλάι είχε ηγηθεί της έρευνας που κατέληξε στο ιστορικό και αποκαλυπτικό συμπέρασμα ότι το Τελ Αβίβ φέρει την ευθύνη για τη γενοκτονία στη Γάζα, καταγράφοντας συγκεκριμένη πρόθεση καταστροφής του παλαιστινιακού πληθυσμού, ενώ παράλληλα έχει καταδικάσει τα εγκλήματα πολέμου της Χαμάς.
Η επιτροπή, υπό την καθοδήγησή της, δε δίστασε να καταγγείλει ανοιχτά την κορυφαία ισραηλινή ηγεσία – συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, του προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ και του πρώην υπουργού Άμυνας Ισραέλ Κατζ – ότι υποκίνησε τη διάπραξη γενοκτονίας. Η αντίδραση του Τελ Αβίβ υπήρξε ακαριαία και οργισμένη. Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση, δηλώνοντας επίσημα ότι «αν υπήρχε βραβείο για ψέματα, μίσος και συκοφαντίες, η Ναβί Πιλάι δε θα ήταν απλώς υποψήφια, αλλά το αδιαμφισβήτητο φαβορί», χαρακτηρίζοντας τη βράβευση ως «γκροτέσκο όπλο νομιμοποίησης του αντισραηλινού μίσους».
Την ίδια στιγμή, το χρονικό πλαίσιο της ανακοίνωσης – λίγο πριν από τις κρίσιμες ισραηλινές εκλογές, στις οποίες ο Νετανιάχου δίνει μάχη πολιτικής επιβίωσης – οξύνει περαιτέρω το κλίμα, ενώ από την πλευρά τους οι Παλαιστίνιοι, διά στόματος του ανώτερου αξιωματούχου της Χαμάς Μπασέμ Ναΐμ, χαιρέτισαν την τιμητική διάκριση ως ένα ισχυρό μήνυμα ελπίδας ότι «η ανθρωπότητα εξακολουθεί να αντιστέκεται στις δυνάμεις του κακού».
Η μετωπική σύγκρουση Τραμπ – Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου
Η βράβευση της Πιλάι επαναφέρει στο προσκήνιο την κόντρα ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και τους κορυφαίους διεθνείς δικαστικούς θεσμούς, με επίκεντρο τον αμερικανό πρόεδρο. Η 85χρονη νομικός έχει υπηρετήσει επί χρόνια ως δικαστής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) (2003-2008), έναν οργανισμό που βρίσκεται στο στόχαστρο της αμερικανικής κυβέρνησης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει χαρακτηρίσει το ΔΠΔ «ένα εκτός ελέγχου, αντιαμερικανικό δικαστήριο», απαιτώντας από τα κράτη-μέλη να το εγκαταλείψουν αμέσως. Η κυβέρνησή του έχει ήδη επιβάλει στοχευμένες κυρώσεις σε 13 στελέχη του προσωπικού του ΔΠΔ – μεταξύ των οποίων κεντρικοί εισαγγελείς και εννέα δικαστές – ενώ εξετάζει ακόμη ευρύτερα τιμωρητικά μέτρα ως αντίποινα για τις έρευνες κατά ισραηλινών αξιωματούχων. Παρόλο που αναλυτές, όπως ο διευθυντής του PRIO Χάακον Γκγέρλοεφ, σημειώνουν ότι η επιλογή της Πιλάι δεν αποτελεί μια εκδικητική, προσωποποιημένη επίθεση στον Τραμπ, αλλά μια ευρύτερη υπεράσπιση της παγκόσμιας νομιμότητας, είναι απολύτως βέβαιο ότι ο Λευκός Οίκος θα εκλάβει τη βράβευση μιας εμβληματικής μορφής της διεθνούς δικαιοσύνης ως μια ανοιχτή πρόκληση.
Το παρασκήνιο της στρατηγικής απόφασης στο Όσλο
Πίσω από αυτή την εκρηκτική και πολιτικά φορτισμένη απόφαση βρίσκεται η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ, μια επταμελής και αυστηρά μυστική ομάδα, που διορίζεται από το κοινοβούλιο της Νορβηγίας. Σύμφωνα με τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ, η σύνθεση της επιτροπής αντικατοπτρίζει τις πολιτικές ισορροπίες της σκανδιναβικής χώρας, με τα μέλη της να συνεδριάζουν σε μια ιστορική έπαυλη του 19ου αιώνα στο Όσλο, γύρω από ένα οβάλ τραπέζι και κάτω από το πορτραίτο του ιδρυτή.
Για το φετινό βραβείο, η επιτροπή αξιολόγησε 287 υποψηφιότητες (208 ιδιώτες και 79 οργανώσεις). Σύμφωνα με τον διευθυντή του Ινστιτούτου Νόμπελ, Κρίστιαν Μπεργκ Χάρπβικεν, οι κλειστές συνεδριάσεις χαρακτηρίζονται συχνά από «έντονη τριβή και συγκρούσεις διαφορετικών οπτικών γωνιών», καθώς τα μέλη σταθμίζουν την τεράστια ηθική ευθύνη του να αλλάζουν ζωές με τις αποφάσεις τους. Αν και η συναίνεση αποτελεί τον ιδανικό στόχο, οι νικητές μπορούν να επιλεγούν και με οριακή πλειοψηφία, ενώ στο παρελθόν αμφιλεγόμενες επιλογές (όπως ο Γιάσερ Αραφάτ ή ο Χένρι Κίσινγκερ) έχουν προκαλέσει ακόμη και παραιτήσεις μελών.
Την κρίσιμη απόφαση για τη Ναβί Πιλάι έλαβαν ο πρόεδρος της επιτροπής Γιούργκεν Βάτνε Φρύντνες (διευθυντής του νορβηγικού παραρτήματος της PEN, παγκόσμιος οργανισμός για την ελευθερία της έκφρασης), ο αντιπρόεδρος Άσλε Τοτζε, καθώς και οι πρώην υπουργοί Άνε Ένγκερ, Κριστίν Κλέμετ και η πρώην υφυπουργός Γκρι Λάρσεν.
Παρόλο που η επιτροπή απέφυγε επιμελώς να κατονομάσει ρητά τη Γάζα στο επίσημο κείμενο της ανακοίνωσης για να αποτρέψει την άμεση εργαλειοποίηση, ο πρόεδρος Φρύντνες παραδέχθηκε δημόσια ότι το έργο της Πιλάι στον ΟΗΕ αποτέλεσε βασικό πυρήνα του σκεπτικού της βράβευσης. Η επιτροπή έκρινε ότι σε μια εποχή παγκόσμιας διολίσθησης προς την «ωμή πολιτική ισχύ», το βραβείο αποτελεί ένα καθαρό μήνυμα στήριξης που έπρεπε να σταλεί ως ασπίδα προστασίας προς όσους υπερασπίζονται το διεθνές δίκαιο, το οποίο βάλλεται πανταχόθεν.
Μια ζωή στην πρώτη γραμμή: Από το Ρόμπεν Άιλαντ στην παγκόσμια δικαιοσύνη
Η πορεία της 85χρονης Ναβί Πιλάι αποτελεί έναν διαχρονικό οδοδείκτη αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δικαιώνοντας πλήρως την επιλογή της επιτροπής.
Γεννημένη στο Ντέρμπαν της Νοτίου Αφρικής από οικογένεια ινδικής καταγωγής, η Πιλάι υπήρξε πρωτοπόρος δικηγόρος που υπερασπίστηκε πολιτικούς κρατουμένους στη διαβόητη φυλακή του Ρόμπεν Άιλαντ, συμπεριλαμβανομένου του Νέλσον Μαντέλα. Μετά την πτώση του καθεστώτος, ο ίδιος ο Μαντέλα τη διόρισε ως την πρώτη μη λευκή γυναίκα δικαστή στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νοτίου Αφρικής.
Υπηρέτησε ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2008-2014) και ως ad hoc δικαστής στο Διεθνές Δικαστήριο (ICJ) σε κρίσιμες υποθέσεις γενοκτονίας, όπως αυτή κατά της Μιανμάρ για την προστασία της μειονότητας των Ροχίνγκια.
Με το χρηματικό έπαθλο των 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (περίπου 1,2 εκατ. δολάρια) να συνοδεύει τη διάκριση, η επίσημη απονομή στις 10 Δεκεμβρίου στο Όσλο – στην επέτειο θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ – αναμένεται να αποτελέσει το απόλυτο διπλωματικό πεδίο αντιπαράθεσης και υπεράσπισης της διεθνούς έννομης τάξης.
